Oturum açOturum aç / Parola hatırlat Üye olÜye ol

  
Editörler : cilginturk71sabah melikesi
08 Şubat 2009 20:25  


Kapalı
Mevlana = Şems aşkı üzerine...

Şems Üzerine Söyleşi...

07 Aralık 2008 20:42

Pöpr.: SONAT BAHAR

İki bilinmeyenli bir denklem Mevlana ve şems ilişkisi. Bu ilişkinin gizemi şu sıralar Türk edebiyat dünyasını da sarmı. durumda. Peki işin gerçeği ne? ..

Mevlana Celaleddin-i Rumi ve Şems-i Tebrizi'nin ilişkisi, içinde bilinmeyenlerin olduğu, bilinemedikçe de yorumlanan bir ilişki.

Öyle ki dünyayı etkisi altına alan Mevlana'nın 'hocam' diye nitelediği Şems ile ilişkisi son zamanlarda Türk romancılarına da ilham oldu.

Ahmet Ümit, Şems-i Tebrizi'nin ölümünü anlatan bir cinayet romanı yazdı. Elif Şafak, Mevlana ve Şems ilişkisi üzerine bir kitap yazıyor. Ama sanmayın ki Türk edebiyatçıları Mevlana ve Şems ilişkisini yeni keşfediyor, iki mutasavvıfın yaşadıklarına gönderme yapmış en önemli isimlerden biri de Orhan Pamuk.

Edebiyat çevreleri Kara Kitap'ın sufizmle, modern dünyayı birleştiren buluşlarının 'dâhice' olduğunu vurgulamışlardı.

Sadece edebiyatçılar değil, Eyşan Özhim de bir gün 'Şems' karakteri oynamayı çok istediğini söylüyor.

Mevlana 17 Aralık tarihinde, 735. ölüm yıldönümünde düzenlenecek Şeb-i Aruz törenleri ile anılacak. Törenlere günler kalmışken, Şems ile ilişkisinin gerçeğini öğrenmek için bir bilenin kapısını çalalım dedik. Mevlana üzerine çalışmalar yapan, Türkiye'de ve Amerika'da konuyla ilgili sayısız konferans veren, hatta önümüzdeki yıl İstanbul'da ilk kez bir Şems sempozyumuna imza atacak olan Cemalnur Sargut'la ilişkinin gerçeğini konuştuk.

Cemalnur Sargut, aralık 2009'da bir Şems sempozyumu düzenliyor. "Hocasını anlamadan Mevlana'yı anlayamayız," diyen Sargut, sempozyum için dünyaca ünlü 14 Mevlana profesörünü Türkiye'de ağırlayacak.

-Mevlana, Şems'le karşılaşıncaya kadar nasıl biriydi?

-Mevlana maddi ve manevi açıdan son derece bilgili; fizik, kimya, biyoloji, psikoloji konusunda muazzam derinlikte bilgilere sahip biri. Bu arada İslam'ın beklediği fıkıh, astronomi, kelam, Kuran gibi konularda da o dönemin en bilgili kişisi.

Şems'le karşılaşmasaydı da tüm eserleriyle dünyaya tesir edecekti ama Mevlana olmayacaktı.

Allah'ı ilimle bilmek seviyesinde olacaktı ki; bu Hz. Musa'nın seviyesidir. Mevlana, Şems'le karşılaşmasa; Musa olarak kalacaktı, İsalığa geçip, Muhammediliğe tekamül edemeyecekti.

-Peki ya Şems?

-Şems bir derviş, maddi bilimlerden çok, ledün dediğimiz, keşifle elde edilen, yani Allah'ın yarattığı manaların iç yüzünü görerek elde edilen, keşfi bilgiye sahip biriydi. Dolayısıyla Şems, Mevlana'yı ihtiyacı olan bütün bilgileri görme seviyesine ulaştırmak üzere yollanmış gibi. Zira kendi Şeyhi de Şems'i yollarken, "Seni bir Allah sevgilisine göndersem, aradığın her şeyi O'nda bulsan, o zaman O'na başını verir misin?' diyor, yani Şems bilerek geliyor oraya.

-Şems-i Tebrizi, gönderildiği kişinin Mevlana olduğunu nereden biliyor ya da Mevlana beklediği kişinin Şems olduğunu?

-Karşılaştıkları anda Şems'in sorusu çok önemli; "Bende Hak tecellisi var diyen biri mi üstün, yoksa peygamber gibi seni Allah'ım layıkıyla bilemedim, diye kendi aczini, hiçliğini belirten biri mi üstün?" Bu soru şu demek; "Ya Mevlana her şeyi biliyorsun da, ben doydum artık istemiyorum mu dedin? Yoksa doyamıyorum, bana öğret mi diyorsun?" İşte bu soruyla karşılaşınca Mevlana, anlıyor işin hikmetini.

Diyor ki; "Peygamber daha üstün, peygamber daha doyamadı Allah'a, ben de doyamıyorum, gel öğret," diyor.

-Şems, Mevlana'ya ne yapıyor da bu kadar etkiliyor?

-Hz. Şems, Mevlana'ya bütün öğrendiği şeylerin iç yüzünü göstermeye başlıyor. Düşünün ki; senelerce Kafka okumuşsunuz, Kafka'yı çok iyi bildiğinizi sanırsınız, ama bir edebiyat öğretmeni gelir ve Kafka'ya bakmak için size ipuçları verir, bu ipuçlarından sonra tüm Kafka'nın manası size derin bir şekilde açılır. İşte Şems'in Mevlana'ya yaptığı buydu. Mevlana aç ve doymayan bir öğrenciydi. Daha çoğunu isteyen biriydi. Şems ona gösteriyor, açıyor, ipucu veriyor, o ipuçlarından Allah'a varmanın, adeta problem çözmenin, adeta görmeden görür hale geçmenin zevkiyle, Mevlana Şems'e bağlanıyor. O kadar çok bağlanıyor ki, hayatının merkezi haline getiriyor.

Üç sene kadar, gidip gelen bir beraberlikleri var, arada çok dedikodu olduğu için Şems, Şam'a gidiyor, Mevlana çok yalvardığı için dönüyor.

Çünkü daha istiyor Mevlana, bitmemiş, doymamış... Daha öğrenmek ihtiyacı içinde.

-Nasıl dedikodular bunlar?

-İnsanlar Mevlana'ya alışmış, kalabalıklar halinde O'na ihtiyaçları var. O'ndan devamlı bir feyiz almaya çalışıyorlar. Hiç tanımadıkları bir adam geliyor hocalarını alıyor. Şems katiyen kendini açmamış, sadece Mevlana ve oğlu Sultan Veled için açmış. Mevlana "Edepli insan edepsizin sıkıntısına tahammül eden insandır," diyor. Şems o üç senede edepsizlere tahammül ederek Mevlana'yı eğitmiş, geceleri de Sultan Veled'i eğitmiş. Daha sonra Mevlevilik tarikatının nasıl kurulması gerektiğini yazdırarak anlatmış ve öğretmiş. Tarikatın bir anlamda fikir babası ve kurucusu Şems oluyor.

-Mevlana bu arada ne yapıyor?

-Mevlana çok başka bir dünya içinde, Mevlana Allah aşkına dalmış, sema ediyor, şiir söylüyor, konuşuyor, anlatıyor. Onun sistem kuracak hali yok, tamamen dağılmış vaziyette.

-Mevlana'nın çevresindeki insanlar Şems'in varlığından rahatsızlar mı?

-Çok rahatsızlar, kıskanmaya başlıyorlar; "Biz hocamızı göremiyoruz, birisi geldi, hocamız O'na esir oldu, hocamızı göremiyoruz ve hocamızla beraber olamıyoruz, Mevlana devamlı O'nunla olmak istiyor ve öğrencileriyle olmak istemiyor, her şeyi terk ediyor," diyorlar. Şems, Mevlana'nın kitaplarını dağıtıyor, "Bu maddi ilimde bulduklarının hepsini unutacaksın, ben sana işin hakikatini göstereceğim, bu bir birikimdi bana gerekti ama şimdi bunlar bitti," diyor.

Mevlana'nın bu hazırlık dönemi: Kendisinin en bilgili dönemini 'hamdım' diye değerlendirmesi, hocamla 'piştim' diye anlatması ve O'nun gidişiyle 'yandım' diye değerlendirmesi var.

-Şems hep geri planda, peki Mevlana'dan daha mı üstün?

-Nasıl diyebiliriz ki? İkisi de aynadaki görüntüler, aynı mana, aynı tecelli, birbirlerini uyandırmışlar, mesele burada. Böyle bir üç seneleri olmuş, Mevlana, Şems'in gitmeye meyilli olduğunu hissettiği için, Şems'e çok âşık olan, çok kıymetli kızı Kimya Hatun'la evlendirmiş. Ama Şems vazifesini biliyor, Kimya Hatun, Şems'e çok âşık oluyor, bir süre sonra bu aşkla veremden ölüyor, Şems'in gidişi bu ölümden hemen sonraya rastlar.

-Şems-i Tebrizi'nin öldürüldüğü doğru mu? Bu bir cinayet mi?

-Tarihi gerçeğinde bu katiyen bilinmiyor. Bir kan bulunduğu, kuyuya attıkları söyleniyor. Şems'in kanın bulunduğu söylenen yerde, Büyük Mutasavvıf Eva Meyerovitch, ilk defa titreme hissettiğini, Şems'in orada bulunduğunu söyledi. Tarihi hakikat bir sır, kim öldürmüş, öldürtmüş mü, bu kışkırtışta Mevlana'nın oğlu Alaaddin Çelebi'nin parmağı var mı? Çünkü Alaaddin Çelebi'nin babasıyla yakınlığından dolayı Şems'i kıskandığı söyleniyor. Hatta Alaadddin Çelebi'nin Kimya Hatun'a âşık olduğu söyleniyor.

-Şems'in gidişi ya da öldürülüşü Mevlana için çok önemli bir aşama yani...

- Şems biliyordu, "Şu anda benle görüyor, zannediyor ki ben olmazsam göremez, halbuki tüm güzellikler kendi içinde O'nun, kendi güzel, ben aradan vücudumu çekeyim ki; o aynı hakikati kendinde bulsun diye," kendi vücudunu aradan çekişidir bu kayboluş. Bir mürşit bunu mutlaka yapmalıdır. O zaman mürit, mürşide tapar, insana tapmış oluruz.

Mevlana bu noktaya geldi. Bu işin başıdır, fakat tapma derecesine gelmesin diye mürşit kendini aradan çeker. Şems'in yaptığı budur.

Şems, Mevlana'yı yıktı, yok etti, var etti ve bıraktı, gitti. Manevi açıdan Şems'in ortadan kayboluşu ise, Mevlana'nın Şems'in aynasında seyrettiği Allah'ını, artık kendi aynasında görmeye başlaması için şarttı.

-Şems'ten sonrası nasıl geçti Mevlana için?

-Mevlana, Şems kaybolduğu için çok ızdırap çekti. Burada çekilen ızdırap bir arkadaşın, bir dostun kaybı değildir, bir öğrencinin öğretmeninin manasını artık seyredemeyeceğinin ızdırabıdır. Uzun süre yemek yemediğini biliyoruz, zaten çok zayıf biriydi. Çok acı bir devre geçirmiş, birkaç sene böyle geçmiş sonra kendini halka adamış. O birkaç sene içinde Zerkubi çıkıyor karşısına, Zerkubi'yi baş köşeye oturtmaya başlıyor, uzun süre O'nun varlığı Mevlana'yı anlatmaya, öğretmeye itiyor. Daha sonra Hüsamettin Çelebi, "Bir kitap yazsanız," diyor. Mesnevi'nin ilk 18 bin beyitini yazıyor.

-Mevlana ve Şems'in ilişkisini eşcinsellik olarak yorumlayanlar var...

-Aklınız cinsellikteyse böyle bir yakınlığı cinsellikle değerlendirirsiniz.

Böyle öğretmen-öğrenci ilişkisini yaşayan biri olsaydı böyle bir düşünceye tenezzül bile edilmezdi. Ben kimseyi suçlayamam, Mevlana yasaklamıştır suçlamayı. Demek ki böyle düşünenlerin kafası ancak bu kadarına erebiliyor.

Allah böyle düşünenlerin izanını açsın, anlasın. Herkes bu yakınlığı kendi bakış açısıyla değerlendiriyor. Onun için bu kişilere Mesnevi'yi okumalarını tavsiye ediyorum, o zaman akıllarında böyle bir düşünce ya da şüphe kalmaz.

-Mevlana'ya popülist yaklaşımı nasıl yorumluyorsunuz?

-O kadar herkese 'Gel,' demiş ki, herkes geliyor 'O, benim' diyor. İranlısı geliyor, Amerikalısı geliyor 'Benim,' diyor. Tüm sufi görünen kişiler sakalı, bıyığı birbirine karışmış kişiler 'Mevlanacıyım,' diyor.

Sağ olsun Madonna, Mevlana'dan alıntılar yapıyor. Çünkü Mevlana buna izin vermiş. Mesnevi'ye bakıp hayvan hikâyesi gören var, aşk hikâyesi gören var. Batı Mevlana'yı sadece sevmiş, idrak edecek bilgisi ve kapasitesi yok, profesörler hariç, Amerikan ve İngiliz üniversitelerinde tasavvuf konusundaki eğitim bizden çok üstün. Onlar halk olarak aşk şiiri okur gibi okuyorlar manasını idrak etmek yine bize düşüyor. Buda'ya çok saygım var ama o tasavvuf bizimkinin yanında ilkokul seviyesi.

-Bizdeki Mevlana eğitimi ne durumda?

-Bizim okullarımızda disiplinli bir Mevlana eğitimi yok. Çok zorlanarak beş altı senedir bir Mevlana enstitüsü açabildik.

Batıda kürsüleri var üniversitelerde.

İnşallah biz de o seviyeye geleceğiz.

Üniversitelerimizde Mevlana bölümü açılır ve okutulur, dünyaya bakışımız değişir ve belki Papa'yı bile değiştiririz. Papada biliyorsunuz dinler arası diyaloğa hayır diyor, oysa Mevlana herkese 'Gel,' diyor.

semazen.net

09 Şubat 2009 02:29

kanyazısı
Kapalı

Hz. MEVLÂNA?NIN SESLENİŞİ

19 Aralık 2008 00:00

Hz. MEVLÂNA?NIN SESLENİŞİ

İNSANLIĞA VE ALLAH AŞKINA DAVETTİR

Bilindiği gibi günümüzden sekiz asır kadar önce yaşamış olmakla birlikte, hâlâ eserleri üzerinde araştırmalar yapılan ve gün geçtikçe fikirleri daha da önem kazanan Mevlâna Celâleddin-i Rumî Türk-İslam dünyasının yetiştirdiği düşünürlerin en başında gelmektedir. Asırlardır bizlere, Allah sevgisini, Peygamber sevgisini, insan sevgisini, özetle yaratana ve yaratılana olan sevgisini, Kuran-ı Kerim'e olan bağlılığını anlatmaktadır.

Hz. Mevlâna eserlerinde kendi ile barışık, huzurlu, Allah'ın kendisine verdiği maddi ve manevi güzelliklerin farkında olan ona şükreden, zorluklar karşısında nasıl düşünüp hareket edeceğini bilen, hoş görülü, sevgi dolu bir insan olabilmenin yollarını anlatmaktadır.

Günümüzde ise çalışma ve araştırmalar, dünyanın ihtiyaç duyduğu birlik ve beraberliğe, Hz. Mevlâna ışığında sevgiye ve Allah aşkına davet etmek için yapılmaktadır. Hz. Mevlâna asırlar öncesinden her dönem insanına olduğu gibi günümüz insanına da şöyle seslenmektedir:

"Beri gel, beri! Daha da beri!

Bu yol vuruculuk ne zamana kadar?

Mademki sen bensin, ben de sen;

nedir bu senlik ve benlik?

Biz Hakkın nuruyuz, Hakkın aynasıyız.

Şu halde kendi kendimizle ne diye çekişip duruyoruz?

Bir aydınlık, bir aydınlıktan neden böyle kaçıyor?

Haydi, şu benlikten kurtul, herkesle anlaş, herkesle hoş geçin.

Sen kendinde kaldıkça, bir habbesin, bir zerresin;

fakat herkesle birleştin, kaynaştın mı, bir ummansın, bir madensin!

Dünyada çeşitli diller, çeşitli lügatler var;

ama hepsinde de anlam bir.

Mevlevilik, Hz. Mevlâna'nın oğlu Sultan Veled, torunu Ulu Arif Çelebi zamanında kurulmuştur. Mevlevilik?in eğitim mekânları olan Mevlevihaneler de Sultan Veled soyundan gelen Çelebilerin başkanlık ettiği bir sistem ile idare edilmişlerdir. Onun düşünce sistemi üzerinde kurulan bu Mevlevilik Yolu, Türk kültürünün temel taşlarını oluşturmuş ve bilgiyi, erdemi ve edebi günümüze kadar taşımıştır. Mevlevihaneler, bilgi eğitiminin yanı sıra gerek müzik, gerekse güzel sanatların her dalında yapılan çalışmalar ile o günün akademileri, konservatuarları gibi bir görevi de üstlenmişlerdir.

Mevlevilik, sadece Anadolu'da değil Balkanlar'da, Asya'da, Afrika'da ve Arap Yarımadası'ndaki insanları da yüzyıllarca aydınlatan ve bugün ise Amerika, Avustralya dahil bütün dünyayı aydınlatmaya devam eden bir "olgun insan" yetiştirme yolu olmuştur.

Mevlevilik denince akla gelen Sema Mevleviliğin bir sembolü olmuştur. Mûsikî ile bütünleşen ve kurallara bağlanan dönme hareketi daha tesirli, daha görkemli ve daha ruha hitap eder bir hale gelmiştir. Yine Hz. Mevlâna'nın torunlarından Pir Adil Çelebi (ölm.1490) zamanında bugünkü şekline yakın bir hal alan Sema, Mevlevilerce bir tören haline getirilmiştir.

Bu törendeki her şey ayrı bir mânâya, ayrı bir güzelliğe sahiptir. Sema edilen, Semahane denen alanın şeklinden, üstüne oturulan postların renklerine; Semazenin giydiği her giysiden, yaptığı her harekete kadar hepsinin bir mânâsı vardır ve hepsi bir sembol ifade etmektedir. Mesela Semahane dairevi bir alandır ve kâinatı sembolize eder. Şeyhin oturduğu kırmızı post Hz. Mevlâna Celâleddin-i Rumi'nin makamı sayılır ve şeyh efendi vekâleten bu makama oturur. Kırmızı renk 'vuslat' yani Allah'a kavuşma rengidir. Hz. Mevlâna Celâleddin-i Rumi güneş batarken Allah'a kavuşmuştur. Bilindiği gibi güneş batarken de doğarken de gökyüzü kırmızı bir renk alır. İşte şeyh postunun kırmızı rengi, maddi dünyadan batışı, mânevi dünyaya doğuşu anlatmaktadır. Mevleviliğe yeni girenlerin oturduğu post siyah olur. Siyah renksizliğin rengidir, bütün renkleri içinde barındırır. Derviş bilgilenip yol alınca beyaz renkli posta oturmaya hak kazanır.

Semazenin kıyafetine gelince; insanın kötü huylarını, yani nefsinin mezar taşını başındaki sikkesi; nefsinin kefenini üstündeki tennuresi; nefsinin mezarını ise giymiş olduğu hırkası temsil eder.

Semazen Semaya başlarken hırkasını çıkarır ve mânevi bir temizliğe adım atmış olur. Semazenin, kollarını çapraz bağlı olarak duruşu Allah'ın birliğini ifade eder. Kollarını iki yana açarak sağdan sola dönerken adeta kâinatı bütün kalbiyle kucaklar gibidir. Gökyüzüne dönük olan sağ eli ile Hak'tan aldığını yeryüzüne dönük olan sol eli ile halka dağıtır. Burada Semazenin Hak'ta yok oluşu da vurgulanır.

Günümüzde sema töreni Mustafa Itrî (ölm.1712) efendinin bestelediği Peygamber efendimizi öven Na't-ı şerif ile başlar. Allah'ın kâinatı yaratışındaki "OL" emrini sembolize eden kudüm sesinin ardından ilahi nefes olan ney sesi duyulur. Kâinat oluşmuş ve can bulmuştur.

Şeyh efendinin önderliğindeki Semazenler Semahanenin etrafında dairevi bir yol izleyerek yürürler. Her bir dairenin ilk yarısı maddi dünyayı, ikinci yarısı mânevi dünyayı sembolize eder. Sultan Veled devri denen bu üç devir mânevi bir yolcululuğa hazırlanıştır. Semazen nefsin sembolü olan hırkasını çıkarır ve şeyhinden izin alarak Semaya başlar.

Dört selam olan Sema babam Celâleddin Bakır Çelebi'nin de belirttiği gibi şöyle özetlenebilir:

"Semâ kulun hakikate yönelip akılla - aşkla yücelip, nefsini terk ederek Hak'ta yok oluşu ve olgunluğa ermiş, kâmil bir insan olarak tekrar kulluğa dönüşüdür."

Bir Sema töreninden sonra Semazen de, töreni izleyen de Yaradan'ına biraz daha yaklaşır, O'na olan aşkı daha kuvvetlenir; arınır, tertemiz mutlu ve huzurlu bir ruha kavuşur.

Yurdumuzda tekkelerin kapatılma kararı alınmadan önce Konya Makam Çelebisi, Türkiye Cumhuriyeti 1. Meclis Reis vekili, büyük dedem Abdülhalim Çelebi'ye Mustafa Kemal Atatürk'ün Mevlevilik hakkında söyledikleri aynen şöyle "Siz Mevleviler asırlardır cehaletle, yobazlıkla mücadele ettiniz. İrfanla ilme ve sanata katkıda bulundunuz. İnkılâpta istisnai bir muamele yapmamak için Mevlevi tekkelerini 'Tekaya ve Zevaya Kanunu' içinde mütalâa etmek mecburiyetindeyiz. Ancak Hz. Mevlâna'nın düşünceleri ve ilmi ebediyen yaşayacaktır. Hattâ istikbalde daha köklü bir şekilde zuhur edecektir inancındayım." Bugün dünyanın her yerinde gösterilen ilgi Atatürk'ün sözlerinin doğruluğunu ortaya koymaktadır.

Bu sözlerin ışığında kurmuş olduğumuz ve başkanlığını kardeşim Faruk Hemdem Çelebi'nin üstlendiği, benim ikinci başkanı olduğum Uluslararası Mevlâna Vakfı'nın yaklaşık sekiz yıldır titiz bir çalışma ile hazırlamış olduğu iki önemli proje bulunmaktadır. Her iki proje öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığımıza sunulmuştur. Bakanlığımız ve vakfımızın işbirliği ile UNESCO'ya gönderilen projeler içerikleri ve hazırlanış şekilleri ile beğeni kazanmış ve kabul edilmiştir.

Projelerin birincisi "Sema ve Mevlevi müziğinin korunma altına alınması" idi. Bu işin ehli olan çok kıymetli dostlarımızın, hocalarımızın üstün çalışmaları ile proje hazırlandı, sunuldu ve kabul edildi. Sema ve Mevlevi müziği "Dünyanın korunması gereken soyut kültür mirası" kapsamına alındı. İkinci proje ise Hz. Mevlâna'nın 800. doğum yılı dolayısı ile 2007 yılının bütün dünyada Mevlâna Celaleddin-i Rumi yılı ilan edilmesi idi ki, onun da kabulü neticesinde sadece ülkemizde değil, dünyanın dört bir köşesinde birçok etkinlikler gerçekleştirildi. Vakfımızın Hz. Mevlâna ile ilgili üçüncü kapsamlı çalışması ise Avrupa Birliği'nin bu yıl ile ilgili projeleri arasında olup ilk elemeyi geçmiştir.

Bendeniz Hz. Mevlâna'nın 22. kuşak torunuyum. Selçuk Üniversitesi Mevlâna Araştırma ve Uygulama Merkezi danışmanlığının yanı sıra, Uluslararası Mevlâna Vakfı ikinci başkanlığını yürütmekteyim. Konumum dolayısı ile yurtiçi ve yurt dışında Hz. Mevlâna'ya ilgi duyan pek çok insan ile karşılaşıyorum. Doğruyu söylemek gerekirse yurt dışında olanların çoğu daha bilgili. Kimi okuduğu bir şiirin, kimi dinlediği bir müziğin peşine düşmüş; kimi Sema izlemiş, kimi rüya görmüş meraklanmış, araştırmış, bulup okumuş bilgilenmiş. Birçoğu Mevlevilik yolu ile İslamiyet?e geçecek kadar ileri götürmüş bilgisini. Biz de milletimize miras kalan, kültürümüzün önemli bir bölümünü oluşturan Mevlâna ve Mevleviliğe sahip çıkmalı, onu araştırmalı okumalı ve anlamalıyız.

Sözlerimi günümüzün arayış içinde olan insanına Hz. Mevlâna Celâleddin-i Rumi?nin söylediği şu öğüt ile bitirmek isterim.

Bir can var canında, o canı ara;

beden dağındaki gizli mücevheri ara;

ey yürüyüp giden dost, bütün gücünle ara;

aradığını dışarıda değil, kendi içinde ara!

09 Şubat 2009 02:31

kanyazısı
Kapalı

Hz Şems ve Mevlâna

ONK. DR. HALUK NURBAKİ

Hz Mevlâna hayatının ilk döneminde mânâ bilimleri açılmadan evvel ilim, ahlâk, İslâmî ibadetlere saygı zerâfeti bakımından dört dörtlüktü. Maddî hiç bir problemi yoktu. O halinde çok büyük insandı. İbadeti, ahlâkı, ilmi olan insan elbette büyük insandır.

Ama, Allah?ın asıl görmek istediği şey, Hz Mevlâna?nın mânâ sahnesindeki patlamasıdır. Bu mânâ sahnesine adım atabilmesi, velâyetin başlayabilmesi için bir nokta vardı, o noktanın açılması lazımdı. Nedir o nokta?..?Bir insanın maddeden mânâya geçişi nasıl olur?? Hangi hadiselerle olur?? diye soran meraklılara cevap olarak; BUNUN BAŞ FORMÜLÜ NAZAR?DIR. Bir başka velînin Cenab-ı Hakk tarafından tayin edilmiş bir kimseye nazar etmesi, mânâ âlemine geçmesini sağlar?

Hz Şems?in hocası yetiştirdiği her birisi mükemmel mânâ talebesi olan müridlerine ?Diyâr-ı Rum?da Celâlettin isminde bir zatın irşad edilmesi murad edildi. ?Hanginiz talipsiniz?? dedi? Hz Şems sağ elini kalbinin üzerine koyarak, boynunu sola doğru eğerek sustu, talibim kelimesini bile söylemedi. Hocası, ?sen anladın, bu işin sonunda başını vermek var? dedi.

Şems, Hz Mevlâna?nın Şam?da ders verdiğini öğrenerek Şam?a gitti. O sırada da Hz Mevlâna?nın hocası ?Senin artık hadis sahasında öğreneceğin hiçbir şey kalmadı? diyordu. Hz Mevlâna atıyla şehrin dışında giderken, başı koyu renk bir örtüyle örtülmüş esmer bir adam Mevlâna?nın önünde durarak, ?Sen her şeyi biliyormuşsun, öyle ise benim de kim olduğu bil? dedi ve çekti gitti. Hz Mevlâna dondu kaldı. ?Ben, bana öğretilen şeyleri biliyorum, bir insanın kim olduğunu nasıl bilebilirim? diye düşündü.

Hz Şems, ilk mesajını vermişti. ?Mânâ âlemine geçersen her şeyi bilirsin? demek istemişti.

İki sene sonra Hz Şems Konya?ya geldi ve artık Hz Mevlâna?yı irşad etmek için fiiliyata başladı. Bu ihda dediğimiz yaratılışın kuvveden fiile çıkma safhasıydI. Hz Şems mükemmel bir mürşiddi, hiç bir hata olmasın istiyordu. Bunu maddî bir ameliyata benzetirsek, nerdeyse iğnenin girdiği yer bile acımasın istiyordu.

Konya?da misafir olduğu handa Hz Mevlâna?yı tanıyanlara, nelerden hoşlanıp hoşlanmadığını sordu. Onlar da ?kibar, temiz düzgün giyimli insanlardan hoşlanır? dediler.

Hz Şems en eski elbiselerini giydi, biraz da toza-toprağa bulandı. Ama Hz Şems KONYA?DA MÂNEVÎ BİR HAVA BULAMAMIŞ OLMAKTAN DOLAYI RAHATSIZDI. Konya Selçuklu Devletinin başkenti idi. Hiç kimse ibadetinden sarf-ı nazar değildi, hiç kimse haram işleyemezdi. İslâm disiplini vardı ama ŞEMS?İN ARADIĞI MÂNÂ RAKSI YOKTU.

O sırada dul bir kadın kendisine İNFAK edilen bir ciğeri Şems?in kaldığı hanın yanındaki fırıncıya kızarttırmak istedi. Fırıncı para istedi, kadın ise ?param yok, bu ciğer de zaten İNFAK olarak verildi bana, öksüzlerime var onlara götüreceğim? diyerek ciğeri kızartmasını söyledi tekrar.. Fırıncı ?ben de odun yakıyorum, para vermeden olmaz? dedi. O zaman Şems hüzünlendi, kadının elinden ciğeri alarak kalbinin üzerine koydu ve cızır cızır dumanları tüttürerek ciğerin iki tarafını da kızarttı. O kızartmadan çıkan bir mânevî rayiha vardı ki KONYA?NIN ATMOSFERİNE MÂNÂ KARIŞMIŞ OLDU. Şems buna çok sevindi.

İşte, mânâ dediğimiz olay, şeriatın aslıdır. KONYA HALKI İBADETİNİ YAPIYOR, NAMAZINI KILIYOR, ZEKATINI VERİYORDU AMA İNFAK YOKTU? ONUN İÇİN O ATMOSFERDE BİR MÂNEVÎ İLKAH YAPILAMIYORDU. MÂNÂNIN ÖZÜNDEKİ HİKMETİN BİRİSİ BUDUR.

Ertesi gün toza toprağa bulanmış kıyafetiyle Hz Mevlâna?nın evine döneceği yola çıktı. Karşılaştıklarında, Hz Mevlâna?nın atının geminden tutarak, Şems bir nazar attı.

Hz Mevlâna o anda bütün dünyasının yeniden yapılandığını hissetti. Şems?in bu bakışı ?Ben kimim? dediği zamanki bakışı değildi. Hz Şems?in en büyük hususiyetlerinden birisi nazarının âşikar oluşudur.

Hz Şems, Hz Mevlâna?ya ?söyle bakalım Bâyezid Bestâmi mi daha büyük, Peygamber mi büyük?? diye sordu. Böyle bir soruyu sıradan bir adam soramaz, Bâyezid Bestâmi bir İslam Velîsi, Peygamber ile nasıl kıyas edilir? diyerek, Hz Mevlâna derhal attan indi, ve ?elbette bu tartışılmaz. Bâyezid ?bana daha çok ver ya Rabbi derken Resulullah ise aman ya Rabbi ben seni hakkıyla bilemedim ben seni anlatamam senin tanıdığın gibi sana hamd ediyorum derdi, tabii Bâyezid bir bardak su gördü, Resulullah deryanın içindeydi? dedi. Bu izah Şems?in çok hoşuna gitti. Ama Hz Mevlâna Bâyezid?i Resulullah?in ayakları dibinde secde ederken gördü ve zaman diliminden atlayarak mânâya geçmekle neler olacağının farkına vardı. Hz Şems?e ?misafirim olun? diyerek davet etti. Hz Şems ?Sen benim kahrımı çekemezsin? diye cevap verdi. ?Olsun elimizden geleni yaparız? diyerek, aldı evinin baş köşesine misafir etti.

Bir gün, Hz Şems, Hz Mevlâna?ya ?bir testi şarap getir? dedi. Hz Mevlâna ?hayhay? diyerek bir Rum meyhanesine gitti. Bir testi şarap istedi. Şarabı aldı cübbesinin kollarının arasına koydu, tam çarşının ortasında testi düştü kırıldı.

O an Hz Mevlâna?nın geçirdiği NEFS FIRTINASINI hesap etmek çok güç? Hadis hocası ve rektör olan bir kişinin şarap testisi taşıması anlaşılamaz? Bütün halk koşup geldiğinde yere dökülen şarap gülsuyuna dönüşmüştü. Bütün çarşı gülsuyu kokuyordu? Hz Mevlâna bir şarap daha almak için şarapçıya gittiğinde şarapçı elini ayağını öperek, kelime-i şahadet getirerek, ?Sultanım senden sonra dükkanımdaki bütün şarap küpleri gülsuyu oldu? dedi ve müslüman oldu. Hz Mevlâna büyük bir coşkuyla Hz Şems?in yanına gitti.

Velîler Kur?an emirlerinin önceliklerinde veya sırasında bize yardımcı olurlar mı diye sorarsak; diyelim ki bir insan bir velînin yanına gidip namaza dair bir şey sorar, halbuki Velî biliyordur ki henüz iman-ı kemal etmemiş. ?Sen şu namaz işini bir kenara bırak da EVVELA İMANINI TAMAMLA? diyebilir. Bu Kur?an emirlerine tekaddüm değildir. İSLÂMİYETİN ÇEKTİĞİ EZİKLİK İMÂNI BIRAKIP DA İBÂDET KALIBINDA KALMASIDIR. Ne İBADET TERKEDİLEBİLİR, NE İMAN TERKEDİLEBİR. HİÇBİR VELÎ İBADETLERDEN TÂVİZ VEREMEZ. Eski bir şairin güzel bir sözü vardır ?Şeriattan kim ki bir taş kaldıra başını oraya koya? der. Sen git üç rekat namaz kıl diyemez. Çünkü Velîlik demek Kur?an?a daha çok âşık olmak demektir.

Zahiri görüntülere verilen önem bakımından mânâ ilimleriyle kelam arasında bir yaklaşım tarzı farklılığı olmaması lazım ama yapanlar var. Bazı kimseler tasavvuf biliyoruz diye kelam ilimlerine soğuk bakmışlardır. Bu tamamen cahilliklerindendir. Kelam ilmi olmadan tasavvuf anlaşılamaz. Bugün kendilerini mürşid sayan bazı kişiler Kur?an?ın mânâsını bilmiyor. Tamamını bilmeyebilir ama bir bütün olarak kavramak şarttır. Yoksa nasıl ders verebilir?

Klâsik tarih bilgimiz içinde, Hz Mevlâna ile Hz Şems?in buluşması çok çeşitli şekilde tanımlanmıştır, ama mânâ ilimleri açısından önemi fevkalâde büyüktür. Çünkü, Hz Şems?in mânâya ait bir ışığı, Hz Mevlâna?nın gönlüne yansıtması alenî olmuş bir olaydır.

Tasavvuf tarihinde pek çok velî birbirlerine bu ışığı yansıtmışlardır. Fakat bunları hangi anda nasıl yaptıklarını, hangi imtihan perdeleri içersinde seyrettirdiklerini bilemeyiz. Halbukü Hz Mevlâna ve Şems olayı?nda alenî, herkesin gözü önünde olmuştur. Mânâ ışığı bir insana nasıl yansıtılır ve onun gönlünün önündeki mânâyı gölgeleyen perde, nasıl kalkar? Bu aleni olmuştur. Onun için fevkalâde önemlidir tasavvuf tarihi bakımından.

Aleniyetin özünde yatan hikmet de, İlâhî sırların herhangi bir çevre putu olmamasıdır. Yani diğer insanlar bunun gibi görürse görür, çünkü bu bir İlâhî emirdir.

Mevlâna hazretleri, Hz Şems?e bir gün;

-Sultanım, pek çok yerlere uğradın, orada irşâd edecek insanlar bulamadın mı ki buraya kadar zahmet ettin? mânâsına gelen bir soru sorar. Hz Şems?in o zaman yaptığı espri çok güzeldir. Bu zarif, hikmetli bir tasavvuf esprisidir ve pek çok hakikatı olan bir espridir. Hz Şems;

- GİTTİĞİM YERLERDE HEP HÂŞÂ ALLAH?LIK DÂVÂSINDA OLANLARA RASTLADIM. HİÇ ?KUL? OLANA RASTLAMADIM, İLK DEFA KUL?A RASTLIYORUM, O DA SENSİN, demiş.

Bunun anlamı nedir? Herkes tasavvuf yapıyorum, tarikat yapıyorum, yahut dindarım diye kendisini ilâhlaştırmış. Her şeyi ben biliyorum, ben yapıyorum, ben, ben, ben? Hz Şems; BU BENLER VAR YA, İŞTE GÖNLÜN ÖNÜNDE, PARÇALANMASI LAZIM GELEN PUTLARDIR BUNLAR. BUNLARIN AZ SAYIDA OLMASI, ANCAK BİR KULA NASİPTİR Kİ, ?SEN BÖYLE BİR KULDUN, ONUN İÇİN SENİ TERCİH ETTİM? diyor. Yine bu meâlde Hz Şems?in çok güzel bir sözü vardır; ?Biz kıyamete kadar Mevlâna?nın yüzde biri kadar kabiliyetli bir kul bulursak mutlaka teşrif eder, kendisini irşad ederiz.? diyor?

Onun için ilk buluşmanın hikmeti, sırrı, İlâhi emânetin, gönül cereyanının aktarılması tasarrufudur. Onun içinde çok kıymetlidir. O ânın yaşanması, o ânın içerisinde bulunanlar ve o ânı tekrar tekrar yaşayan pek çok dervişler vardır.

Hz Şems, Mevlâna?yı GERÇEK KULLUĞA GÖTÜRMEK İSTİYORDU. GERÇEK KULLUK KENDİ İFADELERİNDE DE SÖYLEDİKLERİ GİBİ KENDİ GÖNLÜNDE NEFSİN BÜTÜN SİLÜETLERİNİ KALDIRIP CENÂB-I HAKK?A HÂZIR HÂLE GETİRMEKTİR. Bunu gönlü takîy etme, nakîy etme işi diye kabul ediyoruz. İşte bu eğitimi verdi ve Hz Şems?in Mevlâna ile sohbetlerindeki ilk dönem esas nokta bu eğitimi vermesidir.

Bu eğitimi verirken Hz Mevlâna?nın o gün için dünya tutkusu sayılabilecek olan iki önemli hâdise vardı? Bunları kaldırdı? MEVLEVÎ TARİHİ OKUNURKEN BUNLAR GÖZDEN KAÇIYOR. BUNLARDAN BİR TANESİ; MEVLÂNA?NIN HOCALIĞI İDİ. Yani Üniversitede ders verme, bunu da âlemi İslâm adına yapma göreviydi. Ama bu da nefse ait bir tutkuydu aslında. Nefsin tamamen tezkiye olması lazımdı. Birinci perde de onu kaldırdı. Hz Mevlâna?nın etrafında teşekkül eden dünya sınırlarını bir alev makinasıyla yakıyordu Hz Şems?

İKİNCİ ÖNEMLİ HADİSE DE, Hz Mevlâna?nın evinde çok zarif bir havuz ve havuzun başında bir gül bahçesi vardır. Burada da kütüphanesi vardı. Kütüphanesi yarı döner vaziyetteydi. Akşamları odasına doğru, gündüzleri ise bahçeye doğru dönüyordu. Bu kütüphanede, sekiz yüzsene evveline kadar gelmiş geçmiş İslâm dünyasına ait bütün kıymetli eserler vardı. Hz Mevlâna?nın âlim yanını nazara aldığımız zaman, bunların hepsini okumuştu.

Hz Şems, ?Sen bunlarla mı meşguldün? diye sorunca ?evet? cevabını aldı. Hz Şems kütüphaneyi bir anda eliyle tuttuğu gibi havuza attı. Bu da Mevlâna?nın bir başka dünya tutkusuydu. Onların bir tanesi bile feda edilebilinecek kitaplardan değildi. Hz Mevlâna?ya hafif bir mahzunluk çökünce ?Niye üzüldün?..? dedi. ?Sizin emirleriniz benim için üzüntü vesilesi olamaz. Feriddüddin?in bana imzaladığı bir kitap da vardı içlerinde? dedi? (Feridüddin Attar?ın çok önemli meşhur bir eseri Pendnâme) ?O imzalı olduğu için bir hâtıra kıymeti taşıyordu? dedi Bunun üzerine de ?Peki onu verelim o zaman? dedi ve elini havuza atarak PENDNÂME?Yİ çıkardı verdi?

ONDAN SONRA MEVLÂNA HAYRETLE ARTIK MESAJLARIN SATIRLARDA DEĞİL, SADIRLARDA, GÖNÜLLERDE OLDUĞUNU SEZMEYE BAŞLADI?

Çünkü, Mevlâna daha düşünmeden Şems anlatıyordu. Hz Mevlâna, ?Acaba şu konuyu bir sohbet konusu yapsak mı?? diye düşündüğü zaman, Şems anlatıyordu ve anlattığını Hz Mevlâna ezberliyordu. Acayip bir şey!.. Çünkü Şems, gönülden gönüle eğitime başlamıştı. Hz Mevlâna bir beytinde, (Mecalis-i Seb?a yahutta Divan-ı Kebir?de olsa gerek) ?Hani diyor,?bir gün âlemleri seyretmek, Cenâb-ı Hakk?ın hikmetlerini öğrenmek için, senden niyazda bulunmuştum da birdenbire timsah oluvermiştik. Timsahın gözlerinden deryaları seyrettirmiştin bana. Ben de hayretler içerisinde kalmıştım. Çünkü timsahın gözünde deryanın bir bardak su kadar küçüldüğünü bilmiyordum? diyor?

Şimdi bu ne demektir biliyor musunuz?.. Cenâb-ı Hakk?a yakınlık için, Cenâb-ı Hakk?ın her yerde hâzır ve nâzır olan kudretini herhangi bir eşyanın bir noktasından seyredebilmektedir. Bunu da Allah?a yaklaştığımız zaman seyretmek, sezmek zorundasınız. Bu büyük mârifeti öğretiyordu Hz Şems.

Nitekim, aynı sistem içerisinde eğitim devam ederken hiç Üniversiteye gidemediği, kitaplarına da uzak kaldığı sırada, bir gün nasıl olduysa misafirleri okula geldi ziyarete. ?Ne oluyor acaba?.. Mevlâna niye yok? diye merak etmişlerdi. Misafirlerle birlikte iken bir konu açıldı ve bir hâdis üzerinde tartışmaya başladılar. (Birisi dedi ki, O hadîs şu cümle ile ifade edilmiş, diğeri, şu hadîs kitabında var ama, ben daha çok başka bir hadîs kitabındaki şu cümlesine daha çok inanırım.) Hz Mevlâna?ya, ?Üstad sen ne buyurursun?? Sen hadîs?in ustasısın? Mevlâna daraldı, cevap veremeyecek bir pozisyondaydı. Acaba bu cümlelerin hangisi doğru diye düşünürken, gayr-i ihtiyarî yanında oturan Hz Şems?e baktı. Hz Şems diz çökmüş oturuyordu.

- Bana ne bakıyorsun, git kendisine sor? dedi. Bir anda Asr-ı Saadet açıldı ve orada Efendimizi hadîs-i söylerken seyretti. Daha sonra da dedi ki ?Doğrusu budur?. İşte Hz Şems, böyle bir dünyanın eğitimini yaptırıyordu.

Hz Şems ile Mevlâna arasındaki dostluğun, aşk kelimesiyle ifade edilen bir sevdanın boyutlarını, bugünkü insanoğlu, bağırsaklarından kurtulamamış, bağırsaklarını kendi boynuna takıp da kendi kendini idam etmiş olan insanoğlu nasıl anlayacak?? Nasıl bir yaşamdır bu?? ALLAH?ı terennüm eden, ALLAH?ı konuşan, ALLAH?ı yaşayan bir birliği yaşıyorlar. Bunun içersinde şu ders de böyle miydi, şöyle miydi, yahutta niye bu kadar samimi ve dayanılmaz arzu vardı diye aptal aptal bakmak mümkün değil!? ALLAH LEZZETİNİ ALMAMIŞ İNSANLAR NE DÜŞÜNÜRSE DÜŞÜNSÜNLER. O İKİSİ ALLAH SOHBETİNİN LEZZETİNİ ALIYORDU. İNSANLARIN NE DÜŞÜNDÜĞÜ ÖNEMLİ DEĞİL Kİ!?

Hz Şems?in Konya?dan ilk ayrılışındaki hikmetine bakarsak; her ikisinin arasındaki sohbetler, kulluktan İlâhî rakslara geçen o akıl almaz titreşimler meydana gelirken, demek ki Hz Şems?in, Mevlâna?ya, kendi plânında bir istirahat vermesi lâzımdı. Yani bu sevdalaşma operasyonuna gönlünün yahut zihninin İLERDEKİ VAZİFELERİ AÇISINDAN dayanmasında bir zorlama olduğunu sezdi. Hiçbir şey yokken: ?BİZE YOL GÖRÜNDÜ, MURÂD-I İLÂHÎ BİZİM ŞAM?A GİTMEMİZİ İSTİYOR? dedi? Şam?a gitti. Hz Mevlâna ağladı, yüreğini parçaladı. Artık dünyaya nasıl dönecek, o insanlarla nasıl görüşecek, Cenâb-ı Hakk?ın bütün boyutlarındaki ışığını seyretmiş bir insan, sıkıştığı zaman Resulullah?ın devrine intikâl edebilen zaman ötesi tasarrufa ermiş bir insan, tekrar insanlarla bir araya gelecek de, ?Ahmet şöyle dedi, Mehmet böyle dedi diye bunları nasıl konuşacak?. Hz Mevlâna tahammülü imkânsız öyle bir yalnızlığa itildi ki, bir çok kasidelerinde, rubailerinde o devrin yalnızlığını, isyanlarını, acısını dünyaya nasıl dönüş yapacağının zorluğunu anlatır?

Bu sırada içine bir ferahlık geldi, sanki Hz Şems?in ambargosu kalkmış gibiydi. Gönlünde yeniden gelmesine ait bir ümit ışığı belirdi. Oğlu Sultan Veled?e dedi ki, ?git Hz Şems?i getir?..

Çok enteresan bir tablo halinde gelişti Hz Şems?i getirme olayı. Şam ile Konya arası gitmek bir buçuk ay sürüyor. Atına atladı ve Şam?a gitti, Hz Şems?i herkese sordu, böyle bir derviş tanıyor musunuz diye araştırdı? Falan yerdeki kahvede satranç oynar, gidip orada bulabilirsin dediler. Hz Şems?in yanına geldiğinde hasırda oturmuş, bir rahle üzerinde satranç oynuyorlardı. Hasırın kenarına gelince ayakkabılar çıkarılır, hasıra öyle oturulurdu.

Sultan Veled şehzade olduğu için, tıpkı babası Hz Mevlâna gibi çok şık kıyafetlerle kahveye gelmişti. O havanın atmosferinde çok yabancı kaldı. Bir şehzade geliyor, ayakta duruyor, babası gibi elini kalbinin üzerine koyup, başını sol omzuna doğru eğiyor Sultan Veled ve niye geldin sözüne bir cevap olsun diye, Hz Şems?in ayakkabılarını alıyor, Konya?ya doğru çeviriyor. Bu o kadar nazik bir hâdisedir ki? Babam bekliyor diyemiyor? Bu nezaket-i Muhammedî?ye ters düşer, çünkü Şems bir gönül sultanıdır, ona bir şey söylemeye lüzum yoktur, anlamıştır konuyu. Ama bir jest yapması lâzım, bunun için ayakkabılarını alıyor, Konya?ya doğru çeviriyor?

Karşısındakini kumar oynayan, onu sıradan bir adam gibi gören Yahudi şoka giriyor. Çünkü Yahudi?nin en büyük tutkusu servet ve gösteriştir. Bir şehzadenin gelip de Hz Şems?e bu şekilde itibar gösterdiğini görünce çok şaşırıyor. O şokun tesiriyle bir nazar ediyor. Yahudi o anda yere düşüyor, elini ayağını öpüyor, Kelime-i Şehadet getiriyor.

Hz Şems: ?Eğer Sultan Veled gelmeseydi, senle daha çok satranç oynardık biz? diyor? ?Çünkü kalbindeki put?u yıkmakta zorlanıyordum, ama bir şehzade gelip de bana itibar edince, gönlündeki bütün putlar yıkılıverdi bana karşı? diyor? O geliş anı bile bir başka insanın kurtulması için vesile olarak kullanılmış Hz Şems tarafından?

Hz Mevlâna?nın Hz Şems?in gelişiyle o müthiş olayla ilgili o kadar güzel şiirleri var ki, Şems?in gelişi, başlı başına bir edebiyat, edebiyat değil bir duygu: ?O geliyor, o geliyor? Gül kokusu geliyor, bahar geliyor? diye öyle müthiş bir şiiri var ki? Bu sevginin müziğidir? Mevlâna?nın müziğe olan ilgisi, rağbetidir.

Hz Şems?in Konya?ya ikinci gelişinden sonra meydana gelen değişimler daha çok Hz Mevlâna?ya gelecekti Mevlâna?yı hazırlamak devri diye kabul edilir. Yani, Hz Şems?in yaptığı birinci operasyondaki hâdise: bizzat Mevlâna?nın gönlünde aşk ateşini alevlendirmek ve bütün dünyadan tecrit etmek, mekânları, zamanları, zaman ötesini tanıtmak devridir.

İkinci kez geldiği zaman hazırladığı operasyon ise; Hz Mevlâna?yı geleceğin Mevlâna?sı olarak yetiştirmek, yani insanların gönlüne mesajlar verebilen bir Mevlâna yetiştirmektir. Bu sebeple ikini gelişinde sohbetleri daha çok Hz Mevlâna?nın Hz Şems?den sonra yazacağı Divan-ı Kebir, Mecâli- Seb?a, Mesnevi gibi eserlerinin temel hikmetlerini ona lütfetmiştir, daha önemlisi bu devre içerisinde Şems Hazretleri Mevlâna?nın gönlünde yanan o aşk ateşinin ışığı altında mânâ ehli olmanın, hakiki, gerçek mü?min olmanın hikmetlerini anlatmıştır.

Hz Şems?in yemesi, içmesi, oturması, kalkması hayret uyandıran birşeydi. Ne zaman yer, ne zaman içer bilinmezdi. Bir bakarsınız az, bir bakarsınız sırf Hz Mevlâna?nın hatırı için yerdi.

Nihayet bir gün, gül bahçesinde sohbet ederlerken, Hz Mevlâna?nın gönlünde Hz Şems?i Konya?ya bağlamak için, burada evlense kalsa gibi bir temayülün uyandığı sırada, Kimyâ Hâtun?a bakarak teşekkür eder, o anda Kimyâ Hâtun bayılır, içeriye götürürler. Hz Şems, Hz Mevlâna?ya ?İstediği oldu, kızcağızı zorla bize bağladın? der? Madem ki sen bunu böyle istiyorsun, bizim için bir nazar meselesidir bu.

Nitekim, Kimyâ Hâtunla, Hz Şems evlenirler, Kimyâ Hâtun?un, Hz Şems?in ağırlığını kaldıracak bir yapısı olmamakla beraber, daha evvelden bir saray terbiyesiyle yetişmiş Mevlâna?dan eğitim görmüş bir kimse olarak, bir müddet bu yüke dayanır ama, bir seneyi bulmayan bir zaman içerisinde dünyasını değiştirir Kimyâ Hâtun.

Hz Şems, Kimyâ Hâtun?un dünyasını değişme hâdisesiyle Mevlâna?ya, gösterdi ki, ?Bizim bir yere bağlılığımız öyle senin düşündüğün gibi hâdiselerle mümkün değildir? şeklinde bir yorumu, reçeteyi de vermiş oldu aynı zamanda.

Bundan sonraki safhada, geçen günler içerisinde, Hz Şems enteresan bir teşebbüse geçer. Mevlâna?ya, ?Ben Sultan Veled?i bir tarîkat kurma konusunda eğiteceğim? der ve (Mevlevîlik Tarîkatı aslında Sultan Veled tarafından kurulmuş, Hz Şems dersleridir) Sultan Veled her yatsı namazından sonra gelip, Hz Şems?in huzuruna diz çöktükten sonra, (Hz Şems tenbih etmiştir: Sakın bir şey sorma gönlüne al ne istiyorsan diye) gönlünde hangi bahsi, hangi bölümü murad etmişse, Hz Şems onu bir saat kadar anlatır, sonra da git, istirahat et, derdi. Sonra Mevlâna Hazretleri gelir, sohbetlerine başlarlar? bir tarz MEVLEVÎLİK dediğimiz tasavvuf edebiyatında, ilimlerinde fevkalâde kıymetli olan bir dökümantasyon çıkar meydana.

Tabii her şeyi anlatmak mümkün değil? Bizim amacımız Hz Mevlâna?yı (bir teşehhüd miktarı derlerdi eskiden) bir görüntü olarak gösterip çekmektir. Çünkü, diğer velîlerimizin de hikmetlerini nakletmek isiyoruz. Bütün teferruatıyla ayrıntılı bilgi vermem çok zor, ancak şunu söyleyeyim ki, bir tarîkatın, bir mânevi yolun temel bir takım ?AHLÂK-I MUHAMMEDÎ YOLLARI VARDIR Kİ, BU YOLLAR FEDAKÂRLIK, HOŞGÖRÜ, MERHAMET, SEVGİ, İNFAK GİBİ KAÇINILMAZ, EFENDİMİZ?E (SAV) AİT MEZİYETLERLE DONANMASI GEREKİR.

Hz Şems, Sultan Veled?e verdiği derslerin en önemli ayrıcalığı budur. YALNIZ AHLÂK ÖĞRETMİŞTİR. Şimdi herkes sanır ki, Mevlevîlik tarîki içerisinde bir takım formüller, formalitesi ehemmiyetli sanır. Bunlar o kadar dışta kalmış şeylerdir ki? Hz Şems?in öğrettiği, insan ahlâkıdır Sultan Veled?e? Bu ahlâkın içerisinde merhametin, sabrın, hoşgörünün ve insanlara güzel bakmanın tarzı öğretilmiştir. Tabiî bu öğretim sırasındaki HER DİNLEYEN İÇİN için bir soru vardır. Hz Şems Kur?an?ın yorumunu intikâl ettirirken, sevdiği insanlara bir tarz, vaaz ve hikmetler verirken bunların içersindeki kaynağın özündeki sırları çıkarıp sunması mümkün değildir, bu böyledir diye ifade eder.

Nitekim, Hz Mevlâna?ya bir gün: (Şems?ten bir kaç yıl sonra) ?Böyle kendini parçalıyorsun, harap ediyorsun, onun gaybubetiyle ama BİZ SANA BİR SORU SORMAK İSTİYORUZ, MÜSAADE EDERSEN? dediler?

?SEN ŞEMS GELMEDEN EVVEL KİMSENİN ŞÜPHESİ OLMAYACAĞI DÖRT DÖRTLÜK BİR MÜ?MİNDİN, HOCAYDIN, ÖĞRETMENTDİN, MÜDERRİSTİN, -O ZAMANKİ- SELÇUK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRÜYDÜN? (NE ÖĞRENDİN O?NDAN ANLAMINA GETİRİYORLAR) SEN HER ŞEYİ BİLİYORDUN, SANA ÜSTELİK ŞAM?DAKİ HOCAN SÖYLEMEDİ Mİ ?SENİN BİLEMEYECEĞİN BİRŞEY KALMADI? DİYE?

Hz Mevlâna,?evet doğrusunuz, doğru söylüyorsunuz? diyor?

- PEKİ SENİN İBADETLERİNDE BİR EKSİKLİK VAR MIYDI?? diyorlar. Mevlâna,

- Hayır diye cevap veriyor.

- PEKİ SEN ŞEMS?TEN NE ÖĞRENDİN Kİ BÖYLE PERİŞANSIN, ŞU HALİNE BAK, DEDİLER?

Mevlâna?nın Hz Şems?in son gaybubetinden sonraki tablosu bembeyaz bir çehre idi. Aşıkların rengi sarı olur, renkleri beyaz bir çehre ile, bitmiş tükenmiş manzarasındaydı. İşte onun hikmet-i sebebini sordular,

O ZAMAN HZ MEVLÂNA?NIN MÂNÂ İLİMLERİ VE TASAVVUFUN ÖZÜNE AİT MÜTHİŞ BİR AÇIKLAMASI OLDU.

DEDİ Kİ:

- EVET, DEDİKLERİNİZİN HEPSİ DOĞRU, FAKAT BEN ŞEMS?E RASTLAMADAN ÖNCE ÜŞÜDÜĞÜM ZAMAN ISINIYORDUM AMA ŞEMS?TEN SONRA ARTIK ISINAMIYORUM. ÇÜNKÜ, ŞEMS BANA BİR ŞEY ÖĞRETTİ?

?YERYÜZÜNDE BİR TEK MÜ?MİN ÜŞÜYORSA, ISINMA HAKKINA SAHİP DEĞİLSİN?

BEN DE BİLİYORUM Kİ, YERYÜZÜNDE ÜŞÜYEN MÜ?MİNLER VAR, ARTIK BEN ISINAMIYORUM. ESKİDEN AÇKEN BİR ÇORBA İÇİNCE DOYARDIM. AMA, ŞİMDİ HİÇBİR ŞEY BANA BİR BESİN HAZZI VERMİYOR. ÇÜNKÜ, BİLİYORUM Kİ AÇLAR VAR. İŞTE ŞEMS BANA BUNU ÖĞRETTİ?

BU ÖĞRETTİĞİ ŞEYLERSE, FAHR-İ KÂİNAT EFENDİMİZ?İN AHLÂKININ TÂ KENDİSİDİR?

Efendimiz?in en hikmetli taraflarından bir tanesi, bütün insanların ızdırabını çekmesidir. Her üşüyen insanın, her aç olan insanın, her darda kalmış insanın ızdırabını çekmesidir. Allah, Efendimize hitap ederken diyorki Sûre-i ÎNŞİRAH?TA ?HABİBİM NE KADAR YÜK YÜKLENDİN, SENİN OMURGANIN ÇATIRTISINI HİSSEDİYORUM.? Bu maddî çatırtı olduğu anlamında değil, mânevî çatırtısını, yani o kadar yük yüklendin ki sen bütün beşerin yükünü yükleniyorsun. İşte bu Fahr-i Kâinat Efendimiz?in sırrıdır. Şems?in Mevlâna?ya öğrettiği AHLÂK-I MUHAMMEDÎ DE FAHR-İ KÂİNAT EFENDİMİZ?İN SIRRIDIR. BU SIRDAN DOLAYIDIR Kİ, O ÖĞRENDİĞİ ŞEYİ, O YAKALADIĞI, BULDUĞU ŞEYİ BAŞKA ŞEYLERLE KIYAS ETMEMEK LÂZIM?

Aslında, Mevlâna?nın Mesnevî hikâyelerinde anlattığı gibi, yani, (SEN ÖLMEDEN DİRİLİĞİ BULAMAZSIN?. İşte o ölümü sağlamak, canlıyken ölümü sağlamak o beden ve gerçek diriliği bulmak.

O DİRİLİK NEDİR?? AHLÂK-I MUHAMMEDÎ?DİR?

ONUN İÇİN HZ. ŞEMS?İN MEVLÂNA ÜZERİNE ETKİSİNİ SIRADAN, GAZETE OKUR GİBİ, PEHLİVAN TEFRİKASI OKUR GİBİ SEYREDEMEYİZ. ÇOK MÜTHİŞ ŞEYLERDİR BUNLAR?

Nitekim, Hz Şems?le Mevlâna böyle çok derin bir sohbetteyken, ders saati gelen Sultan Veled içeri girdi. (O sırada Konya?da dedikodular yine devam ediyor: ?Bu dervişte ne buldu? Geldi bizim elimizden âlimimizi aldı, biz onun sohbetinden yararlanamıyoruz, bu kim oluyormuş Mevlâna?nın yanında?? gibi dedikoduların sürdüğü bir sırada bir an için düşündü ve gönlünden dedi ki ?Bugün şunu niyaz edeceğim; sen istersen ey Şems, Konya?daki bütün bu vızırtıları söndürürsün, babam da, sen de, ben de huzur içinde olur bu mânâ sofrasının ziyafetine iştirak ederiz? Hz Şems, peki otur bakalım Veled dedi? 15-20 dakikalık bir ders yaptıktan sonra hızla kalktı ve çıktı gitti?

Sultan Veled?in de Mevlâna?nın da beklentisi, bütün Konya?yı ihya edeceği, gönüllerdeki bu toz toprağı gidereceği idi ama öyle yapmadı. Şems Alâddin tepesine çıktı, orada bir takım kalabalık, bir kimsenin idâmını bekliyorlardı. İmsaktan bir saat önce yapılacak olan idâm törenini bekleyen kalabalık, Hz Şems?i orada görünce bir fis-kos, dedikodu yaydılar. ?Hani ya bu derviş Allah adamıydı, o da bizim gibi birisiymiş, gelmiş burada bir insanın nasıl asılacağını seyrediyor, biz haklıymışız, diyorlardı. Hz Sultan Veled?in niyazı yerine büsbütün bir ufûnet fırtınası doğdu. Tam o sırıada cellat geçiyordu. (Cellât eskiden hep çingenelerden olurdu, onun vazifesi olmasına rağmen ve bu işle görevlendirilmiş olmasını halk yadırgardı. Cellâda kimse dokunmazdı, sanki gusül abdesti bozulacak gibi telâkki ederlerdi) Herkes sağa, sola ayrılarak ve değmemek için yol açıyordu. Tam Hz Şems?in önüne gelince, Şems eliyle Cellâtı okşadı ?Allah kuvvet versin?? dedi. Bu söz iki dakika sonra bütün Konya?ya yayıldı. Cellât gitti ve idâm gerçekleşti?

Hz Şems eve döndüğü zaman, Hz Mevlâna ve Sultan Veled sabah namazlarını kılmışlar, bir hasırın üzerine oturup neticeyi bekliyorlardı. Hz Şems geldikten sonra bir de baktılar ki arkadan tozu toprağa katmış sekiz onbin kişi geliyor. Belli ki bir isyan var halkta. Aslında Şems?e, o halk çok büyük zulümler yapabilirlerdi ama Mevlâna?nın Selçuk Hükümdarı yanındaki hatırından dolayı Mevlâna?dan korkuyorlardı. Sultan?dan korkuyorlardı cezalanacakları için, yoksa öyle gariban olsa paramparça edeceklerdi, tahammülü yoktu insanoğlunun Hz Şems?e?

Nihayet, göya sultandan korktukları için aralarından yirmi kişilik bir heyeti göndererek ?Şems bizim sorularımıza cevap versin? diye gürültülü bir şekilde geldiler. Hz Şems?in rahatsız olduğunu anlayan Hz Mevlâna olaya yavaş yavaş yaklaşmak istedi, FAKAT BU ŞEMS FIRTINASI?

Hz Şems:

- Gelin bakalım manyaklar, ne istiyorsunuz??dedi. Tabii büyük bir panik oldu onlarda. Hz Şems?in böyle ?ne istiyorsunuz siz?? dediğinde, işte siz de geldiniz idâmı seyrettiniz diyecek oldular.

Hz Şems:

- Ben siz değilim? Ben sizin suratınıza tükürebilsem hepiniz MÜ?MİN OLURSUNUZ, EĞER SIRTINIZI OKŞASAM VELÎ OLURDUNUZ, BUNU BİLİYOR MUYDUNUZ?? Haydi defolun! dedi. Halk panik içerisinde, ilerde intikam almak üzere dağıldılar.

Hz Şems döndükten sonra, Sultan Veled?e dedi ki:

- Sana son dersini vereceğim, sen de kulağını aç iyi dinle! (ama müthiş bir celâl vardı Hz Şems?in üzerinde) Oraya gittik, çünkü o idam olacak şahıs bir HAK AŞIĞIYDI, BENİM DE YOLDAŞIMDI? Biz onunla beş sene önce nice dervişlikler yapmıştık. O Hakk?a kavuşmak için dua ederdi ama Hakk müsaade etmezdi. İslâmiyette kendine kıymak olmadığı için, çatır çatır yanar, fakat Hakk?a kavuşamazdı. Bana bir haftadır yalvarıyor. ?Ne olur Şems, duâ et de Hakk?a kavuşayım? diye. Ben de Rabb?ıma elimi açıyorum her namazdan sonra, nitekim bir iftiraya kurban gitti, kâtil zanlısı olarak bugün asılacağını anladım. Ben nasıl gidip te şimdi cellada ?Allah kuvvet versin? demeyeyim. Bir Velîyi asmak, bir Hak âşığını asmak öyle kolay mı sanıyorsunuz siz, kimse asamaz. Cellada bir mânevi ceryan verdim, gitsin assın, benim sevgili dostum da Rabbına kavuşsun diye?

Tam o sırada toz toprak içerisinde cellat geldi, yerlere kapandı Şems?in önünde, ?Aman Sultanım, benim başıma gelen nedir?? dedi?Hz Şems?in Sultan Veled?e dönerek, Celladın Velî olduğunu biliyor musun? dedi? Çünkü benim arkadaşım Hakk?a teslim olurken ?Ya Rabbi, ben sana beş seneden beri yalvarıyorum benim emânetimi al diye. Almadın. Şimdi ben de Senden bir ricada bulunuyorum, canımı vermem yoksa, bende dünyalık olarak ne varsa al, beni sana kavuşturmaya vesile olan bu cellâda ver.

Sen de şahitsin ki şu yırtık gömleğimden başka birşey yok. Bende çok kıymetli birşey var. Velîlik? O velîliği al, bu cellada ver ben sana SAF BİR KUL OLARAK GELEYİM.? dedi O Hak âşığı? Cenab-ı Hakk da kabul buyurdu ve onun velîliğini aldı bu cellada verdi.

Hz Şems ile Hz Mevlâna?nın arasındaki mânevî iletişimleri seyretmek yalnız onlara ait tarihsel bir olayı değil, tasavvufa ait de bir çok ipuçlarını meydana çıkaracaktır.

Biz bir hayat öyküsü anlatmıyoruz, yalnızca mânâ yönünü alıyoruz olayın. Vak?a diyebileceğimiz hayata yansımış şeyler, zaten bütün kitaplarda mevcut, bunları isteyen okuyucularımız tetkik edebilirler. Ama mânâ ağırlıklı hâdiseleri (zaten olay mânâ olayıdır) alıp da güncelleştirmek, edebî kalıplara sokmak, bence yanlış olur.

Şimdi, Hz Şems?in o günkü volkanik çıkışından,yıldırımvâri çıkışındam sonra arkada bir başka kader sayfasının açılacağı belliydi. Niçin Şems böyle bir fırtınalı girişimde bulunmuştur? Halbuki bunu herkesin gözünden saklayabilirdi.

Yatsı namazından sonra, beraber otururken, sükûtî sohbet vardı. (Sukûtî sohbet: Gönül dostları bazen bir araya gelirler hiçbirşey konuşmadan, gönüllerinden birbirlerine karşı olan sevgilerini terennüm ederler yahut, gönüllerinden Efendimize ait bir olayı tefekkür ederler, bunlara Sukûtî Sohbet denir) Hz Mevlâna, hz Şems ve Sultan Veled, üçü de böyle bir sukûtî sohbet sırasındayken, bir aralık kapı çalınır oldu, gürültüyle kapı çalınması arasında bir hâdise zuhur etti?

Hz Şems,yerinden hemen fırlayarak:

- Ayrılık zamanı geldi, bize müsaade dedi? Nereye, nasıl, ne oluyor diyecek vakit bırakmadı. Ne Sultan Veled, daha genç olarak kapıya benbakayım, ne oluyor diyecek fırsatı bulabildi, ne Hz Mevlâna aman sultanım nereye gidiyorunuz, bune biçim ayrılık diyecek mecâli bulabildi. Çünkü takdirin düğmesine basılmıştı o anda? Hz Şems kapıya fırladı ve açar açmaz sekiz, on baği (eşkiya kılıklı adam) hançeriyle Hz Şems?e saldırdılar?

Hz Mevlâna ve Sultan Veled yalnız bir ?AH? sesi işittiler o kadar. Kapının önüne fırladıkları ve o mecâli kendilerinde buldukları zaman, kaçışan bir takım adamlar gördüler, fakat ŞEMS YOKTU? Kapının önü kan izleriyle doluydu, o kan izlerini takip ettiler, bir yerde bir insanın öldürülmesine yol acacak miktarda kan izi gördüler. Tabiî ilk yorum kapının önünde yaralandı, bir müddet, yürüdü, sonrada bulundukları yerde de bütün kanını akıtmış gibi bir görüntü biçimindeydi.

Nitekim, Hz Şems?in hâdisesi hemen duyulmuş, o zamanın Emniyet Müdürü (Asesbaşı derlerdi) hemen koştu geldi. (Hz Mevlâna yine bunu şiirler halinde terennüm etmiştir.) ?Asesbaşı, Şems?i bul bana? dedi Mevlâna, Assesbaşı dedi ki, ?Şems burada olmalıdır, çünkü yerdeki kan miktarı bir insanın, bir adım dahi atmasını imkânsız kılacak kadar çok, bütün kanı boşalmıştır?. dedi. Hz Mevlâna; ?Nerde peki?? diye sordu. ?Bir adım atması dahi imkansızdır? cevabıyla karşılaştı?

Hz Şems ölmüş müdür? Ölmüşse bedeni nerdedir? Ölmemişse bu kan nedir? Bu ikisinin arasında tereddütlü bir geçiş vardır. Allah?ı bulmak açısından ümitsizdir. Çünkü NEFS vardır. Tıpkı kan gibi, o nefs orda bulundukça Allah?ı bulmak imkânsızdır. Ama nasıl ki Şems?in bedeninin yok olması onun ölmediğine bir varsayımsa, İNSANIN DA BÜTÜN NEFSİNE RAĞMEN, ALLAH?I BULAMAMASI DİYE BİR ŞEY YOKTUR.

ÇÜNKÜ, İNSANDA GÖNLÜN BULUNULMASI, GÖNLÜN VARLIĞI, BİR TARZ HZ. ŞEMS?İN KAYBOLMASI GİBİ PERDE ARKASINA GEÇİSİ SİMGELER? Hz Şems de bedenini perde arkasına geçirmiştir. ONUN İÇİN YOKTUR. ACABA TEKRAR GELECEK Mİ SORUSU, HZ MEVLÂNA?YI SON NEFESİNE KADAR ŞEMS GELEBİLİR DİYE BEKLETMİŞTİR?

Bu geliş aslında mânâ perdesinin arkasından bir geliş olabilirdi. Böyle bir geliş oldu mu, olmadı mı, gözlemlerimiz dışında, bunu biz bilemiyoruz. Bilmekte mümkün değildir. Ancak bu Şems?in birinci Şam gezisine benzemiyor. Birinci Şam gezisi, maddesel bir mesafedeki ayrılıktı. Bu ayrılık ise, kesinlikle mânâ âlemine bir intikaldır. Ama, bedeniyle intikal etmiştir Şems?

Burada yine tasavvuf âleminin çok üzerinde durarak, çok enteresan bulduğu husûsiyetleri vardır. Hz Mevlâna üzerine de pek çok şeyler söylenmiştir. Bir de ayrıca kendi eserleri var, herkes yarım yamalak eserlerinden kıyasen anlatabilir. Onun mânâsını anlatmak çok güç. Hz Şems ise büsbütün mânâ ehlidir, O?nu anlatabilmek çok daha güçtür. Hz Şems için derler ki; Dünyaya metelik vermezdi. İşte o Konya?lıların kalabalığına karşı restleri, bütün bunlar Hz Şems?in hususiyetlerindendi, ama dünyaya ait iki şeye çok özen göstermiştir. Bunların bir tanesi; yemezdi içmezdi ama Resulullah Efendimiz (sav) tiridi severdi (Ekmek ve et suyu ile yapılmış bir yemek) diye mutlaka sık sık tirit yerdi, sırf Resulullah Efendimizin sünnetini uygulamak açısından?

?Mânâ ehli, hangi derecelerde, ne olursa olsun ancak Resulullah Efendimizin sünnetlerinden birini taklit ederse makbuldür? Bunu izah ederdi Hz Şems. Yani siz beni nasıl görürseniz görün der bunu önemsemezdi. Çat bakıyorsun orda, burda evrenin en gizli yerlerinden gelip raporlar getiren bir adam ama satranç oynarken bile görüyorsunuz O?nu. Ancak ?Resulullah?ın sünnetine uyarak, ayakta durur mânâm? diyor. Bu çok önemli bir şey.

Bir de dünyayı terk ediş şekli ile HZ ALİ Efendimizin sünnetini icra etmiştir. Çünkü Hz Ali?de bedenini kaybetmiştir. Bu yalnız alevilerin kendi öykülerinde değil, tasavvuf âleminde de, Hz Ali?nin şahadetinden sonra kaybolduğuna inanılır. Hz Ali gerçekten bedenini alıp gitmiştir. Mânâ perdesini bedeniyle geçmiştir. Bu Hz Ali Efendimizin sünnetini, Hz Şems uygulamıştır.

Hz Şems, dünyadan iki büyük örnek aldı. Biri Hz Ali sünnetini gidişinde yapması, diğeri de Resulullah gibi ?tirit? yiyerek, ancak O?na benzeyerek insanlığın varlığını ayakta tutabileceğini göstermesidir derler?

Hz Şems?in şehâdete giderken ?ayrılık geldi? demesi çok mühimdir. Ölüm geldi demiyor, dikkat ederseniz ?ayrılık geldi? diyor. Buradaki ince hesap, acaba nasıl bir ayrılıktır, sorusunu getiriyor. Niçin gitti? Şehid olacağını bile bile, niçin böyle bir kadere sıcaklık duydu?? Çünkü, kaderin önüne geçilemez, kaderde olduktan sonra, elbette olacaktır diye düşünebiliriz ama bir sıcaklık meselesidir kadere. Herkes kaderini seçse bile kaçacak yer arar bilfarz, halbuki Şems koşacak yer arıyordu?

Arkadaşının idam hâdisesinde olduğu gibi kadere koşuşta ki sıcaklık var ya?İşte bu sıcaklığı, bu ayrılığı tercih etme olayı acaba nasıl bir hikmet taşıyor diye tasavvufta uzun boylu düşünülmüştür.

Çünkü Hz Şems?in şehâdetinden sonra, Hz Mevlâna?nın hayatının üçüncü perdesi başlamıştır. Ondan evvelki bir devreydi, ?HAMLIK DEVRİ? kendi şiirinde hamdım der. İkinci devresinde ?PİŞME DEVRİ? Hz Şems?in eğittiği devrede piştim buyuruyor. Üçüncü devresinde de ?YANDIM? diyor. Burada Hz Şems?den sonra Mevlâna raksının titreşimi üçüncü devrede başlamıştır. Onun için çok önemli bir olay.

Hz Şems kendi şehâdetini biliyordu, kaderine sıcak yaklaştı diyoruz, peki Hz Mevlâna, şehadeti biliyor muydu, mâni olabilir miydi, ya da niçin olmadı diye sorarsak, Böyle bir ânı bilmiyordu. Günün birinde her an Hz Şems?in avucundan kaçabileceğini, her an bir yansıma üzerine olacağını biliyordu. Çünkü, artık Hz Şems?deki İlâhî ceryanı farketmişti. Çat bu dünyada, çak kapı bir mânâ âleminde, bunları seyrettiği için, Hz Şems?in herhangi bir ân?da gaybubetini düşünebiliyordu ama, o ânı bilmiyordu. Yani şehâdet anını bilmiyordu.

Hz Şems?in gaybubeti şartmıydı veyahut gaybubet olmasaydı da devam etseydi? Hz Şems?in murâdı şuydu: Hz Şems gönül aynasından bir şeyler seyrettiriyordu Hz Mevlâna?ya. Şems varken, Mevlâna vardı, İlâhî sıcaklık, sevgi ancak Şems?in sayesinde vardı. Şems?in olmayışı, onu buruşturup sanki herşeyden, beşeriyetten bile alıkoyuyordu. Hz Şems ise, meydana gelen bu mânevi eserin kendi kendine, kendindeki aşk-ı bulmasını istiyordu. Yani , ŞEMS KAYBOLMALIYDI Kİ, HZ MEVLÂNA GÖNLÜNDEKİ ALLAH?I BULABİLSİN.

Bu tasavvufun çok önemli rükünlerinden birisidir?

Kendindeki Allah?ın sırrı (Sakın, Allah bir insana geldi, oturuyor gibi, bir saplantılara gitmemek lazım. Gönülde bir Allah makamı vardır insanın, oraya bir İlâhî tecellî olur, ama bir gram olur ama trilyonlarca ton olur, her insanın kendi kâbiliyeti nisbetinde Cenâb-ı Hakk?a karşı olan yakınlığını tesbit eden bir hikmettir ki, bu ancak mânâ eğitiminden sonra, gönüldeki ilâhî tecellî, kapılanmanın açılmasından sonra meydana gelebilen bir hâdisedir. Yani böyle yarım yamalak eğitimlerle, bilgilerle, olacak bir hâdise değildir. Nitekim ?MEN AREFE NEFSEHÛ FAKAT AREFE RABBEHÛ? hadis-i şerifinde Fahri Kainat Efendimiz şöyle buyurmuştur: Kim ki nefsine ârif oldu bildi, Allah?ı bilmiş ârif olmuştur? ) meydana geldikten sonra, bunu bulması lâzım Mevlâna?nın. AMA ŞEMS KALIRSA BULAMAZ. KENDİNE DÖNÜP, KENDİ GÖNLÜNDEKİ İLÂHÎ CERYANI BULAMAZ. ONUN İÇİN, HZ ŞEMS?İN MUTLAKA AYRILMASI LÂZIMDI?

Hz Şems,çok zarif bir cümle sarfetmiştir bir başka âlemden. Âlemin bir başka sayfasına çekmek isterim sizi, Hz Mevlâna ile mânâda buluştukları zaman, (hangi anda?.., her ikisi de dünyasını değiştirdikten sonra mı, yoksa Şems gaybubetindeyken mi geldi de konuştumu diye tasavvur edelim) ? BU GÖNÜL SENİ O KADAR SEVİYOR Kİ CELÂLEDDİN, SENİN UĞRUNDA ÖLMEDEN HUZUR BULMADI? Onun için Hz Mevlâna, mânâ âleminden telsizle aldığı bu cümlesinden sonra, Hz Şems?den bahsederken ?AŞK ŞEHİDİ? diye bahseder. Yine ilâve ederek ?AŞK ŞEHİDİ?NİN KANI TAZEDİR, KURUMAZ VE KOKUSUNU KAYBETMEZ? diyor?

Hz Şems?in gaybubetindeki iki esrarın, bir tanesi, Hz Mevlâna?nın kendi kendini bulma eğitimi, (üçüncü safhası) Mevlâna?nın üçüncü perdesini sağlamak için, kendi kendinde İlâhî sırrı bulmasıdır. İkincisi de Aşk Şehidi dediğimiz hâdiseyi bir anlamda repertuara kazandırmak için kabul etmiştir bu gaybubeti.

- Hz Şems?in gaybubetinden sonraki, o İLK FIRTINALAR Hz Şems?in bedenini aramak, kanının hesabını sormak gibi fırtınalar geçtikten sonra, Hz Mevlâna?da müthiş bir yangın oldu. Bu yangın, her hücresinde seyrettiği, izlediği bir yangındı. Hiçbir şeyi düşünememek, hiç kimseyle konuşamamak gibi dertleşmek şöyle dursun, ifade edememek, bakamamak? Baktığı zaman Şems?le bakmaya alışmış, O?nunla baktığı zaman başka şey görüyor, Şems?siz baktığı zaman herşey bomboş? Bir sahne düşünün, o sahnede insanlar vardı? birden bire ışıklar söndü âdeta kartondan silüetler kaldı?

Evet? Hiçbir şey kalmadı, Mevlâna eridi? gidiyor, herkesin gözünün önünde? Başta Sultan Veled olmak üzere, gerçekten çok seven yakînleri vardı yanında. Bunlar perişan oldular. Gözlerinin önünde mum gibi eriyip sönüyordu. Ayne böyle idi Mevlâna?nın o safhası. Her gün bir adım, her gün bir adım daha eriyordu? Beden bitmek üzere idi. Böyle bir bitkinliğe doğru giden bir çöküş? Rengi bembeyazdı? Öyle sarı filân değil. Yemek yok, içmek yok? Bir an için Sultan Veled Hazretlerinin ?Baba sünnete riayet etmeyecek misin?? yani (tirit yemeyecek misin ? anlamındaki ikazından sonra) haftada bir gün tirit yemeğe başladı Mevlâna?

Şimdi buradaki bu iniş, çöküş ve yokluğa doğru gidiş, madde gözüyle görülürse, (Hani mum gibi eridi, bir insan için, bir ağır hasta için kıyas olmaz ama iyi anlaşılması için söylüyorum) nasıl böyle çöker denir ya? Biran için ölümün eşiğine gelecek gibi olur ya? İşte öyle eridi. Peki niye bu kadar eridi?.. Ne oldu?.. BİR SIFIR NOKTASINDAN GEÇMESİ LÂZIM Kİ, GÖNLÜNDEKİ İLÂHÎ AŞKI BULABİLSİN. İŞTE O SIFIR NOKTASINA ÇEKİLİYORDU?

VUSLAT VE FİRKAT EĞİTİMİ

Hz Şems?in sağlığında yaptığı eğitim, vuslat eğitimiydi. (Vuslat eğitiminden kasıt şu: Karşı karşıya geçip her şeyi öğretmek, ceryanını ona aktarıp bilmediklerini göstermek, evreni seyrettirmek, bu bir vustal eğitimidir)

Çok hoş bir şeydi ama, sıfır noktasından geçmesi lâzımdı. Bu sıfır noktasından geçmesi için de bedensel olarak en asgâriye indi. İşte o en asgâri düzeye inipte, neredeyse öldü ölecek, kurudu kuruyacak dedikleri an, çat diye sıfır noktasından geçti ve gönlünde yavaş yavaş İlâhî Aşkı sezmeye başladı. Hikmetlerin en incesidir ki, bu seyrettiği, sezdiği AŞK?TI. Şems?in sedasını duymaya başladı.

İlk, CENAB-I HAKK?IN KENDİSİNE TECELLİSİ, ŞEMS?İN FOTOĞRAFINI GETİREREK TECELLİ ETTİ GÖNLÜNE? Bu O?na yepyeni bir dirilik verdi. Bu dirilikle o zayıf bedeninde, bembeyaz çehresinin arkasından öyle bir dinçliğe kavuştu ki cihan pehlivanı oldu bu sefer. Yani onun bedene yenilmesi, ONUN HÜCRELERE TÂBİ OLMASI TAMAMEN KALKTI ARTIK. TAM MÂNÂSIYLA BİR CİHAN PEHLİVANI OLDU. ÇÜNKÜ, GÖNLÜNE AŞK-I İLÂHÎ BİR İKSİR GİBİ AKMAYA BAŞLAMIŞTIR?

İşte ondan sonra da takdirdeki; ?GEL BAKALIM, SEN BU KÖPRÜYÜ GEÇTİN, ŞİMDİ GÖNLÜNDEKİ BU İLÂHÎ AŞK-I İNSANLARA AKTAR BAKALIM? EMRİ ZUHUR ETTİ ve ondan sonra, o zayıflama, o çöküş devrinde oğluyla bile konuşmaktan imtina eden Mevlâna bir anda bütün dünyayla konuşmaya başladı. Çünkü Cenâb-ı Hakk?ın akıttığı aşk ceryanını öyle kendi kendine frenlemek mümkün değildir. İşte o sırada, Hüsamettin Çelebi ve başkaları rastladı. Vaazları oldu, sohbetleri oldu ve hiç kesiksiz dağıtmaya başladı bu sefer İlâhî sırrı. Bu dağıtım sırasında da , (pek çok öyküleri var) Mevlâna, üçüncü sayfa diye tarif ettiğim hayatında insanlara yansıyor. İlâhî Aşk Şems?e, ondan da Mevlâna?ya yansıyor?

HZ ŞEMS?İN MEVLÂNA?YA İKİNCİ EĞİTİMİ ?FİRKAT EĞİTİM? DİR.

(Mânâ ilimlerinde buna Fîrkat Eğitimi, YAKAN AYRILIK denir) YAKAN AYRILIK?ta bir eğitimdir. Şems?in gitmesi yakıcı bir ayrılıkla, onu eritip sıfır noktasına getirip, ondan sonra bırakıverir tekrar gönül sath-ı mailine. İnsanları yetiştirme faslına geçti. Hayatının bu safhasında çok ilginç hâdiseler olmuştur. (Fakat bunları biraz evvel söylediğim gibi bizim kastımız Hz Mevlâna biyoğrafisi değil, bunların teferruatını okuyucularım kitaplarından okuyabilirlir) Benim çok hoşuma giden iki önemli öykü var, onları size anlatmak isterim?

Benim çok hoşuma giden iki öyküsünden bir tanesi; Konya?da saray kuyumcusu olan Selâhattin Zerkubî?nin (Zerkubî demek: Kuyumcu, altın alan, işleyen anlamına geliyor) öyküsüdür. Selâhattin Zerkubîn?nin köşe başında bir dükkanı vardı? Mevlâna bir gün 8, 10 talebesiyle o dükkanın önünden geçerken, o sırada da altın çekiçliyordu Selâhattin. Altın çekiçleme; eskiden kuyumculukta böyle silindirler gibi, altın işleyecek fazla mekanizmalar yok, çekiçlerle bir örsün üzerinde ince ince, tık tık tık? vuruşlarla vurularak bilezik haline getirilirdi. Kuyumculuğun ustalığı işte odur. Hassas bir şekilde, belli bir tazyikte vurulacak ki altın dağılmayacaktır. Böyle bir operasyon içerisindeydi Selâhattin Zerkubî. Mevlâna?yı tanırdı ama onun âşıklarından, dervişlerinden değildi, özel bir yakınlığı yoktu.

İşte tam o sırada Mevlâna oradan geçerken? bu tin tin tin? ince ince? o altının kendine has güzelliğinde, tık tık tık? o çekiçin darbelerindeki hassasiyette? ve bu ritimde, bir İlâhî cezbe buldu? Yani bir anda raks meydana geldi? Bu raks hâli dolayısıyla, dönmeye başladı Mevlâna? dükkanın önünde?

Hz Mevlâna?yı Konya?lılar çeşitli kademelerde çok iyi tanıdıkları için herkes toplandı, Hz Mevlâna?yı seyretmeye başladı. O anda da bileziğin kıvamı geldi, bir daha vurulursa ezilir, çekicin bırakılması lâzım? Fakat Selâhattin o raksı bozmak istemedi, vurmaya devam etti? bilezik parçalandı? Yenisini aldı taktı, yenisini aldı taktı, yenisini aldı taktı? üçbuçuk saat semâ etti. Mevlâna Hazretlerinin nihayet ayakları yerden kesildi? Durdu? Selâhattin çekici masasının üzerine bıraktı?

- Ey Konya halkı! Dükkanım helâldir, yağmadır, gelin boşaltın diye haykırdı Selâhattin Zerkubî; halk şaşırdı? Koskoca saray kuyumcusunun dükkânındaki altınlar nasıl yağma edilir. Tekrar: helâldir, benim için zevktir. Allah razı olsun benim malımı yağmalayanlardan? dedi. Sonra da Hz Mevlâna?nın peşine takılıp, bir numaralı talebelerinden birisi oldu.

Buraya kadar coşkulu bir insanın, Hz Mevlâna karşısında erimesini irşad olma olayını seyrediyoruz ama, bunun arkasından bambaşka bir hâdise geldi.

Bir gün Selâhattin?in kızı, ?babacığım sana hayırlı bir haberim var, Vezirin oğlu beni istiyor. Biz birbirimize meftunuz? Babasına söylemiş, babası da Selâhattin gibi bir kuyumcunun kızı, ancak bizim (küfüv derler eskiden, denklik) asâletimize yakışır diyerek sevinmiş.

Ama Selâhattin bir an düşündü ki; o eski Selâhattin değil, artık. Şimdiki Selâhattin?de bir şey yok ki? Bozuk para bile kalmamış, bırak altını? O eski denk olma hâli kalmamış. Bir vezirin oğluna verilecek kızın çeyizi, hatırından hayâlinden geçmez bile? Üç arkadaşı yardım edecek olsa, nihayet normal ev eşyasını ancak alabilirlerdi. Böyle bir bunalım içesirisinde kızına hiçbir şey söylemeden, Hz Mevlâna?nın huzuruna gitti, hiçbir şey belli etmeden oturdu.

Hz Mevlâna:

- Selâhattin gönlünde bir yük var, kaldır. Bu yük beni de bunaltıyor? dedi.

- Yok efendim dediyse de Selâhattin Zerkubî,

- Hayır bunalıyorum, lütfen anlat dedi?

Selâhattin de bu emir üzerine aynen anlattı?

Hz Mevlâna sohbetten sonra ayağa kalktı ?Rabbim bilir, kendi bilir diye niyaz etti? Yani üstü kapalı olarak sen bizim için bütün altınlarını feda ettin, kızın şimdi mahçup olacak, yahut kızı beş parasız bir kuyumcunun kızı olduğu için vezir oğluna istemeyecek gibi bir tezat doğdu.

O zamana kadar da, şehrin ileri gelenleri, zenginleri, devlet adamları, Mevlâna?ya her ziyaretlerinde veya rastladıklarında saygıyla eğilirlerdi. ?Efendim, bir emriniz var mı diye usulen sorarlardı. Mevlâna?da hayır, sağolun. Allah razı olsun der, bir şey istemezdi. Hiç kimseden birşey istemezdi. Ama, Cenâb-ı Hakk?ın tecellisi, o gün Sultan Keykubat yanından geçiyordu. Mevlâna?yı görünce, gayet hürmetkâr ve bir şekilde sultanlığını üzerinden atarak, büyük bir tevâzuyla selâmladı ve biz size hizmet edemiyoruz, dünyaya daldık bizi hoş gör, bir emrin var mı, dedi?

Bunun üzerine Mevlâna Hazretleri ?VAR? dedi. ?Şu benim adamımdır. Bunun kızını vezirin oğlu istiyormuş, kız babası sen olacaksın dedi?

Sultan,

- Başüstüne efendim dedi ve Selâhattin Zerkubî?nin kızına çeyiz yaptı. Hem öyle bir çeyiz yaptı ki, eğer Selâhattin, Mevlâna?ya gelmeyip, kuyumcu olarak kalsaydı, bunun onda birini bile yapamazdı? Hattâ o düğün için derlerki, develer üzerindeki çeyizler geçemediği için, Konya?da üç, dört sokağın duvarları yıkılmıştır. Tek o saltanat yerine gelsin diye?

İşte gözyaşları içerisinde, Hz Mevlâna, Selâhattin?e dedi ki (Taa o zaman aklına gelmişti, Allah bunu öder diye) Sen altınlarını bizim için dağıttın, Allah ödedi bunu dedi. Bir hususiyet yok bunda, fazla gözünde büyütme dedi?

Bu öyküsü çok hoşuma gider. Çünkü Selâhattin gerçekten de çok ileri derecede bir aşka sahip, gönle sahipti ve Mevlâna?nın dünyasını değiştirdiği güne kadar hizmet etmiş, bir rivayete göre cenazesini kıldırmış, bir rivayete göre de cenazesinin önünde bulunmuş gibi yakînliği olmuştur. Bu çok hoşuma gider, bir de hâlen Konya Meram?da bulunan Tavus Sultan öyküsü çok hoşuma gider?

TAVUS SULTAN Hindistan?da bir şeyhin talebesidir. 25-30 yaşlarında bir hanımefendidir. Şeyhi Mevlâna?yı çok severmiş. Sohbetleri sırasında Mevlâna?nın yazığı şiirleri okurmuş. Mevlâna?nın şiirleri, ticârî kervanlarla üç ayda, beş ayda, altı ayda Hindistan?a ulaşırmış. Selçukluların bir devlet olması ve devletin kendine has bir takım ihtiyaçları bulunması dolayısıyla, Hindistan?la ticârî münasebetleri devamlı surette işlerdi, onun için sık sık Hindistan?a gidilir gelinirdi.

Tavus Sultan, o beyitler Hindistan?a geldikçe, alır, okur, Hz Mevlâna?ya hayranlığı, sevgisi dürüle dürüle yumak haline gelirdi? Son kez bir Rubâisi daha geldi ki; müthiş derecede yakıcı?

Ne duruyorum, ne yürüyorum,

Üzengideki ayak gibi?

Ne susuyorum, ne konuşuyorum,

Kitaptaki yazı gibi?

Ne varım, ne yokum,

Gülsuyundaki koku gibi?

Bu Rubâi gelince, Tâvus Sultan gönlünün coşkusuna, gönlünün tazyikine sahip olamadı. Şeyhi farkına vardı ve:

- Hadi kalk Konya?ya git sen? dedi.

Tâvus Sultan çok zengindi. Konya?ya geldi ve Meram?da bir ev aldı? Bir tanburu vardı. Tâvus Sultan, tanburunu kendi başına çalar dururdu? Mevlâna hazretleri de on günde, bazen yirmi günde bir Meram?a sabah namazına giderdi talebeleriyle. Bir gün yine Sabah namazından dönerken bir tanbur sesi duydu? Şems?den bir selâm erişti? Bu ses, Şems?in selâmı olmadan çıkmaz? Ben buna bakacağım dedi? (Talebelerden bazıları oraya bir hanımefendinin geldiğini biliyorlardı, hiç ağızlarını açmadılar) Hz Mevlâna kapıyı açtı, içeri girdi? Baktı ki tanbur çalan bir hanımefendi. Oradaki sohbetleri ve muhabbetleri üç buçuk gün devam etti.

Bu müddet zarfında talebeleri hiçbir şey söylemeden Efendi Hazretleri tekrar çıkacak diye beklediler. Ama bu bir nev?i Şems gaybubeti gibi bir şey olmuştu. İçerdekinin bir hanımefendi olması nedeniyle yavaş yavaş yine o hain dudaklara bir takım dedikodu silüetleri geldi. Artık Mevlâna Hazretleri böyle dedikodu gibi ilkelin de ilkeli hadiselerden o kadar uzaktı ki, kim ne konuşmuş, kim ne yapmış, üzerinde bile durmuyordu.

Talebeleri, kapı açılıp Hz Mevlâna görününce hepsi saf olmuştu. Mevlâna Hazretleri, talebelerine, sizden ummam da belki ileri geri konuşanlar vardır, açın da bakın Tâvus Sultan?a dedi? Kapıyı açtılar ki, BİR AVUÇ KÜL? Yandı dedi? Bu kadarmış tahammülü? Üç buçuk gün yanma operasyonuydu?

Bu ne anlama geliyor, bunun hikmeti nedir, nasıl oldu diye sorarsanız,

-BU AŞKIN MADDEYE YANSIMASIDIR. YAKMA? MADDEYİ YAKMADIR? Biliyorsunuz, Aslı?da aşk ateşiyle yanarak ölmüştür. Yani aşk ateşi çok şiddetli geldiği zaman resmen yakar, kül eder. Bu samimiyetini gösteriyor. Hiç kimse kendi kendisini, beşeri sevgiler, mecâzi sevgilerle, ben İlâhî aşka kıyasla bu sevgiyi duyuyorum diye, aldatmasın? O NEFSE AİTTİR. ÇÜNKÜ, İLÂHÎ AŞKLA KARŞI KARŞIYA GELEN KİMSENİN HÂDİSESİ MUTLAKA YANGINLA BİTER. İLÂHÎ AŞKA aitse o birliktelik, onun dışı mecâzi aşk dediğimiz beşeri aşka aittir. Ama bir mü?minin, bir mü?mine sevgisi fazla olabilir. Bilhassa karı koca arasında çok sıcak olabilir, bunlar mahzurlu şeyler değildir. Şeriatların emrettiği güzel şeylerdir. ÖYLE KENDİ KENDİLERİNE AŞKLARINI YÜCELTENLER TÂVUS SULTAN?NIN KÜLÜNÜ UNUTMAMALIDIRLAR?

09 Şubat 2009 02:56

kanyazısı
Kapalı

Hayatı

ŞEMS-İ TEBRİZİ

[ Kaddesallahu Sırrahulaziz ]

Konya?da, eski adıyla güllük mevkiinde Şems Parkı olarak bilinen alanın içinde eski bir cami ve türbe vardır. Yılın her günü ziyaretçilerle dolup taşan Mevlânâ türbesine yaklaşık on dakikalık mesafedeki bu mekânı bilen ve ziyaret edenlerin sayısı ise parmakla gösterilecek kadar azdır.

Sözünü ettiğimiz türbe, Mevlânâ?yı hakikâtin sırlarına ulaştıran bir zatın adını taşımaktadır. Tahmin ettiğiniz gibi Şems-i Tebrizi?nin adını....

Büyük bir arif olduğu bilinen Melikdad oğlu Ali adlı bir kişinin oğlu olan Muhammed Şemseddin, 1164 senesinde Tebriz?de dünyaya gelmiştir. Henüz çocukluk ve ilk gençlik yıllarında bile kendi kuşağının çocuklarından bambaşka olduğunu göstermiş, anne babasını,yakınlarını, hocalarını hayrete düşüren davranışlar ortaya koymuştur. Zamanın ölçülerini aşan bu zat, çocukluk dönemine ait bir anıyı şöyle anlatıyor:

?Henüz ergenlik çağına girmemiştim. Aşk deryasına daldım mı otuz kırk gün hiçbir şey yiyemezdim; istekten kesilirdim. Günlerce açlığa susuzluğa katlanırdım. Bir gün babam bana çıkıştı : ? Oğlum?, dedi ?ben senin bu halinden bir şey anlamıyorum. Bunun sonu nereye varacak?? ben ona şu cevabı verdim:

?Baba, seninle benim babalık ve evlatlık ilişkimiz neye benzer bilir misin? Bir tavuğun altına tavuk yumurtalarıyla bir de kaz yumurtası koymuşlar. Vakti gelip de civcivler çıktığı zaman, bunlar hep birlikte analarının ardına düşerler, bir göl kenarına gelirler. Kaz yumurtasından çıkan civciv hemen kendini suya atar, bunu gören ana tavuk, eyvah yavrum boğulacak der. Çırpınmaya başlar. Halbuki kaz yavrusu, neşe içinde suda yüzmektedir. İşte, seninle benim aramdaki fark da böyledir.?

Muhammed Şemseddin, bazı görüşlerin ve Mevlana?nın müridi, öğrencisi olduğu yolundaki yaygın inanışın aksine, basit bir batıni dervişi değil, üstün vasıflarla bezenmiş, hatta vasıftan dahi söz edilemeyecek yapıda bir zattır. Mevlana gibi zahir ve batın ilimlerinde yüksek derecelere ermiş, müderrislik, müftülük yapmış seçkin bir insanı aşk ateşiyle pişirip ona mânâ aleminin pencerelerini açan biri hakkında başka nasıl düşünebiliriz ki?

Her sözü, sohbeti ve bakışı ile insanları alt üst eden, dar, sınırlı bir ahlaktan Allah?ın ahlakı anlayışına çeken Şems, kendisi için şunları söylüyor :

?Ben bir tarafta, dünyanın insanla şenelmiş dörtte bir kısmının halkı da bir tarafta olsa,beni sorguya çekse onlara cevap vermekten kaçınmam ve daldan sıçramam. Ne kadar zor şey sorsalar cevap üstüne cevap veririm. Benim bir sözüm, onlardan her birisi için on cevap ve hüccet olur.?

Bir gün Baba Kemal?in, kendisine Şeyh Fahreddin Iraki?ye açılan sırlardan ve hakikâtlerden yana bir keşif gelip gelmediğini, sorması üzerine Tebrizi:

?Ondan daha çok müşahade gelir! Ancak onun bildiği bazı ıstılahlar vardır,onun için gördüğünü en sevimli şekilde sunar. Bana gelince, bende öyle güç yoktur.? diye cevap verir. Baba Kemal de

?Allah ü Teala, sana günlük bir arkadaş versin ki, evvellerin ahirlerin bilgilerini hakikâtlerini senin adına izhar etsin. Hikmet ırmakları onun kalbinden diline aksın, harf ve ses kıyafetine girsin, o kıyafetin rütbesi de senin adına olsun? der.

Makalat adlı eserindeki ifadelerinden onun Tebriz?de Ebubekir adlı Şeyhinden feyz aldığı anlaşılır, ancak yine kendisinin bildirdiğine göre, şeyhi onda olan bir şeyi görememiş, başka kimsenin de göremediği bu farkı, sadece Hüdavendigârı Mevlana anlayabilmiştir.

Zaten şeyhi onu daha fazla olgunlaştırmanın kendi gücünü aştığını anladığı zaman seyahate çıkmasına izin verir. O da diyar diyar gezip Sohbetine dayanabilecek bir dost, bir mürşit arar. Fakat aradığını bir türlü bulamaz, hiç kimse onu tatmin edemez. Konuştuğu kişileri imtihan eder,istediği cevabı alamayınca oradan ayrılır. Kendisini olgunlaştıracak bir şeyh aradığını söyler; ama bütün şeyhleri kendine mürid yapıp arayışına devam eder.

Memleketi olan Tebriz?de kendisine manevi kemalinden dolayı ?Kamili Tebrizi?, durmadan gezdiği, yolları tayy ettiği için ?Şemseddin-i Perende? (uçan Şemseddin) derler.

Bir gün yolu Bağdat şehrine düşer. Orada meşhur sofilerden Şeyh Evhadüddin Kirmani?yi bulup neyle meşgul olduğunu sorar.

?Ayı leğendeki suda görüyorum? diye cevap verir Kirmani.

Şems Hazretleri bu cevap üzerine:

?Boynunda çıban yoksa neden başını kaldırıp da onu gökte görmüyorsun? Kendini tedavi ettirmek için bir doktor bulmaya bak. Böylece, neye bakarsan gerçekten bakılmaya değer olanı onda görürsün? der.

Kirmani Hazretleri Şems?in ellerine sarılıp müridi olmak istediğini söyler. Şems?in cevabı kesindir: ?Sen benim arkadaşlığıma dayanamazsın!?

Ama, Evhadüddin, ısrarlıdır. Nihayet, Şems, Bağdat pazarının tam ortasında birlikte şarap içmek şartıyla kabul edeceğini söyler. Evhadüddin ?bunu yapamam? deyince,

?O zaman benim için şarap bulup getirir misin?? sorusunu yöneltir. Onu da yapamayacağını bildiren Kirmani?ye ?ben içerken bana arkadaşlık eder misin? ?diye sorar. ?Edemem? yanıtı üzerine artık Şems Hazretleri, ? Erlerin huzurundan ırak ol!?diye bağırır. ?Bana arkadaş olamazsın . Bütün müridlerini ve dünyanın bütün namus ve şerefini bir kadeh şaraba satmalısın. Bu aşk meydanı erlerin ve bilenlerin işidir. Ve şunu da iyi bil ki ben mürid değil, şeyh arıyorum.

Hem de rastgele bir şeyh değil, hakikâti arayan olgun bir şeyh!..?

Kirmani, teslimiyet ve kabiliyet imtihanını bu nedenle geçememiş, onun asıl maksadını idrak edememiştir.

Tebrizi, arayışları sırasında bir rüya görür. Rüyasında kendisine bir velinin arkadaş edileceği bildirilir. Üst üste iki gece rüya tekrarlanır ve o velinin Rum ülkesinde olduğu haberi verilir.

Onu aramak için yollara düşmek ister, fakat daha zamanının gelmediği, ?işlerin vakitlerine tabi ve rehinli olduğu bildirilir.?

Şems ilahi tecellilerle mest olduğu, tam mânâsıyla istiğraka daldığı, müşahedenin güzelliğine beşer kuvvetiyle tahammül gösteremediği zamanlarda ?gizli velilerinden birini bana göster? diyerek niyaz eder ve sabırsızlanır. Üzerindeki o yoğun halleri dağıtmak için başka işlerle oyalanmaya çalışır. Para almadan inşaat işlerinde bile çalışır.

Nihayet bir gün;

?Madem ki ısrar ve arzu ediyorsun O halde şükrane olarak ne vereceksin?? diye bir ilham gelir.

O da ?başımı!..? cevabını verir.

Bu cevaba karşılık olarak,

Bütün kâinatta Mevlana-yı Rumi Hazretlerinden başka, senin şerefli arkadaşın yoktur.? haberi gelir.

Artık Rum ülkesine gitmek, o sevgili ile görüşmek ve yolunda başını feda etmek üzere yola çıkacaktır.

Uzun bir yolculuğun ardından Şemseddin Muhammed, M. 1244 yılının Ekim ayında Konya?ya gelir. Kaldığı han odasının anahtarını boynuna zamanın tüccarları gibi asıp çarşıda dolaşmaya başlar aşk ve ilmin tüccarı olduğuna işaret ederek...

İkindiye doğru, ana caddede, katıra binmiş, talebeleri etrafında dört dönen bir müderris görünür. Şems aradığı dostun o olduğunu anlar. Önüne geçerek katırın dizginlerini tutar ve keskin bakışlarıyla:

?Sen Belhli Baha Veled?in oğlu Mevlana Celaleddin misin?? diye sorar.

Mevlana ?evet? diye cevap verir. Şems:

?Ey müslümanların imamı! Bir müşkülüm var. Hz. Muhammed mi büyük, Bayezid-i Bistami mi?

Sorunun heybetinden kendinden geçen Mevlana, kendini toplayınca;

?Bu nasıl sual böyle? Tabi ki, Allah?ın elçisi Hz. Muhammed bütün yaratıkların en büyüğüdür.?

O zaman Şems:

?O halde neden Peygamber bu kadar büyüklüğü ile Ya Rabbi seni tenzih ederim, biz seni layık olduğun vechile bilemedik? buyururken,

Bayezid, ?Ben kendimi tenzih ederim! Benim şanım çok yücedir. Zira cesedimin her zerresinde Allah?tan başka varlık yok!..? demekte?

Mevlana:

?Hz. Muhammed, müthiş bir manevi susuzluk hastalığına tutulmuştu,?biz senin göğsünü açmadık mı?? şerhiyle kalbi genişledi. Bunun için de susuzluktan dem vurdu. O Her gün sayısız makamlar geçiyor, her makamı geçtikçe evvelki bilgi ve makamına istiğfar ediyor, daha çok yakınlık istiyordu.

Bayezid ise, bir yudum suyla susuzluğu dindi ve suya kandığından dem vurdu. Vardığı ilk makamın sarhoşluğuna kapılarak kendinden geçti ve o makamda kalarak bu sözü söyledi.?

Şemsi Tebrizi, bu cevap karşısında ?Allah?diyerek yere yuvarlanır.

Mevlana, hemen atından inip yanındaki adamların da yardımıyla onu yerden kaldırıp medresesine götürür.

Artık bu medresede iki âşık, hiç dışarı çıkmadan, yanlarına kimsenin girmesine izin verilmeden aylarca sürecek sohbetlere dalacaktır. Mevlana bunca zaman kitapların, sayfaların arasında aradığı ve Şeyhi Seyyid Burhaneddin?in yıllarca önceden müjdelediği sevgilisine, gönül dostuna kavuşmuş,o andan itibaren de bütün yaşamı değişmiştir.

Şems, önce onu çok değer verdiği zatların, hatta babasının bile eserlerini okumaktan men eder, değer verdiği bütün kitaplarını birer birer havuza atar. Daha sonra hiç kimseyle konuşmasına izin vermez.

Medresedeki derslerini, vaazlarını terk etmek zorunda kalır.

Şimdi sıra imtihanlardadır...

Bir gün Şems-i Tebrizi, Mevlana?yı denemek maksadıyla güzel bir sevgili ister ondan. O da güzellikte eşi bulunmayan karısını getirir tereddüt etmeden . Şems, ?bu benim can kız kardeşimdir. Bu olmaz. Bana hizmet edecek bir erkek çocuğu bul? der.

Mevlana, Oğlu Sultan Veled?i ona kul olsun diye getirir. Şems, ?bu kalbimi bağlayan oğlumdur. Şimdi şarap olsaydı, su yerine onu içerdim. Ben onsuz yapamam? deyince, Mevlana hemen gidip Yahudi mahallesinden bir testi şarap getirir.

Şems, bu teslimiyet ve itaatten hayrete düşüp

?Başlangıcı olmayan başlangıcın ve sonu olmayan sonun hakkı için diyorum ki, dünyanın başından sonuna kadar senin gibi gönül yutan bir Muhammed yürekli bu aleme ne gelmiş ne de gelecektir.? dedi.

Ben Mevlana?nın hilminin derecesini anlamak için bu imtihanları yaptım. Onun iç alemi o kadar geniş ki, rivayet ve hikaye çerçevesine sığmaz.? der.

Kendisine hürmetle, sevgiyle yaklaşan diğer insanlara da çeşitli imtihanlar uygulamış, örneğin kendisinden para isteyince bütün parasını, malını mülkünü ayaklarına seren Hüsameddin Çelebi?ye Velilerin gıpta ettiği bir makamı müjdelemiştir. O servetin içinden de sadece bir dirhem alır. Geri kalanını Hüsameddin?e bağışlar.

Mevlana ve Şemsi Tebrizi?ye gönül verenler bu haldeyken, sohbetlerden ve bu sofradaki zenginlikten mahrum kalanlar Şems?ten kendilerine bir gönül hoşluğu gelmediğini öne sürüp kıskançlık içinde fitne tohumlarını atmaktadırlar. Dedikodularla atılan düşmanlık tohumları iyice olgunlaştığında Şems, bir gece aniden Konya?yı terk ederek kayıplara karışır. On altı ay boyunca hiçbir haber alınamaz.

Bu ayrılık süresince Mevlana tekrar eski haline gelmek, halka ve derslerine dönmek şöyle dursun, kimseyle görüşmez konuşmaz, medresesini büsbütün bırakır, keder içinde yalnızlığa çekilir. Hastalanır. Artık neredeyse can verecekken, Şam?dan gelen mektupla canlanır. Şems ikinci kez Konya?ya gelir. Birkaç ay süren sohbetler, görüşmeler neticesinde yine fitneler düşmanlıklar baş gösterir. Bunun üzerine Şems, tekrar kayıplara karışır...

Mevlana için yine ayrılık başlamıştır, coşkun bir aşk ve cezbe halinde aylarca gözyaşı döker gazeller söyler, her gelenden onu sorar, yalan haber getirenlere bile üstünde ne varsa verir, doğru haberi verene canını teslim edeceğini söyleyerek...

Bu arada fesat ve dedikodu çıkaranların çoğu, bu yolla Mevlana?yı kendilerini döndüremeyeceklerini anlar, bazıları da Şems?in kıymetini fark ederek pişmanlık içinde özür dilerler.

Birkaç ay sonra Şems-i Tebrizi?nin Şam?da olduğu haberi gelince Mevlana halini anlatan mektuplar gönderir, yalvarır, dualar eder. Nihayet üçüncü mektuba aylar süren bekleyişten sonra karşılık gelir. Şems de aynı coşkunlukla ona cevap gönderir.

Mektubu alan Mevlana, hemen oğlu Sultan Veledi çağırıp eline dördüncü mektubu vererek şunları söyler:

?Birkaç arkadaşınla Mevlana Şems?i aramaya git. Giderken şu kadar gümüş ve altın parayı da beraberinde götür. Bu paraları Şam?da O Tebriz Sultanının ayakkabısı içine dök ve onun mübarek ayakkabısını Rum tarafına çevir. Benim selamımı ilet ve âşıklara yaraşır secdemi O?na arz et. Şam?a ulaştığın vakit,Cebel-i Salihiye?de meşhur bir han vardır, doğru oraya git. Orada Mevlana Şemseddin?in güzel bir Frenk çocuğuyla satranç oynadığını görürsün. Sonunda oyunu Şems kazanırsa, Frengin malını alır. Frenk çocuğu kazanırsa, Şems?e bir tokat vurur. Sen onun vurduğunu görünce hata edip kızmayasın. Çünkü o çocuk kutuplardandır. Fakat o kendini iyi tanımıyor. Şems?in sohbetinin bereketi ve inayeti ile halinin olgunlaşması lazımdır.?

Sultan Veled, babasının dediklerini aynen yaparak yanındaki adamlarla birlikte yola çıkar. Şam?a varınca hemen hana gider. Şems, Mevlana?nın söylediği gibi bir frenk çocuğuyla satranç oynamaktadır. Sultan Veled, babasının mektubunu, armağanlarını Şems?e teslim ettikten sonra, bütün dostların yaptıklarından pişman olduklarını kendisini saygı ve hasretle Konya?da beklediklerini anlatır. Yalvarıp türlü niyaz ve ricalarla onu dönmeye ikna eder. Birlikte yola çıkarlar. Şemsi kendi atına bindiren Sultan Veled, aşk ve neşe içinde Konya?ya kadar yayan olarak gelir. Şems onun gösterdiği bu saygı ve bağlılıktan çok hoşnut kalır, ona övgü dolu sözler söyler. Uzun bir yolculuktan sonra, Konya?ya yakın Zencirli Hanı?na geldiklerinde babasına müjdelemek için şehre bir derviş gönderir. Mevlana bu müjdeyi duyunca üstünde ne varsa çıkarıp dervişe verir. Konya halkına haber salıp emirlerden, bilginlerden, fakirlerden ve ahilerden onu karşılamak isteyenlerin toplanmasını ister. Kendisi de ata binerek bütün Konya ileri gelenleri ve ahalisiyle birlikte Şems?i şehre getirir.

Bu defa da altı ay boyunca medresedeki bir hücrede baş başa kalırlar. Yanlarına kuyumcu Selahaddin ve Sultan Veled?den başkası girememektedir. Mevlana?nın Şems?e bağlılığı bu son gelişte daha da artmıştır. Öylesine kaynaşmışlardır ki, artık ayrılık mümkün görünmemektedir. Şems, himmet ve teveccühleriyle Mevlana?yı daha da olgunlaştırmış aşk ateşiyle pişirip Hakk?a vuslatı sağlamıştır. Daha önce Şems?e muhalefet edenler de gelip birer birer özür dilerler.

Onun rahat edebilmesi ve hizmetinin görülmesi için evde evlatlık olarak yetiştirilmiş Kimya adındaki genç ve güzel kız Şems?e nikah edilir.

Ama bu sefer de müritler arasında kıskançlık başgösterir. Mevlana?nın diğer oğlu Alaeddin Çelebi bile edebi aşan birkaç davranışıyla kıskançlığını dile getirir. Bu arada Şems?i sevmeyenler de her fırsatta muhalefete, hakaret, iftira ve düşmanlık dolu hareketlere yönelirler.

Şems ile Mevlana, sohbet ve irşadın son merhalelerini, en güzel dönemlerini yaşarken onlar da dışarda kaynamaya, taşkınlık etmeye başlarlar. Artık Mevlana, istenen mertebeye gelmiş Şems?in irşad vazifesi tamamlanmış, daha önce kendisine bildirilen hüküm gereğince başını feda etme zamanı gelmiştir.

Hanımı Kimya Hatun da rahatsızlanıp vefat etmiştir. Bu haberin şehre yayılmasından sonra onu ne pahasına olursa olsun uzaklaştırmak ve Mevlana?yı elinden kurtarmak(!) isteyenler bir plan kurup bu iş için yedi kişi seçerler.

1247 yılının Aralık ayında, aralarında Mevlana?nın oğlu Alaeddin Çelebi?nin de olduğu rivayet edilen bu yedi kişi medresenin avlusunda pusuya yatar. Bir derviş kapıdan seslenerek Şems Hazretlerini dışarı çağırır. Şems derhal yerinden kalkıp çıkarken Mevlana?ya:

?Görüyormusun beni dönüşü olmayan bir davetle dışarıya çağırıyorlar!? diyerek vedalaşıp çıkar.

Sonra bir ?Allah ? feryadı yankılanır gecede...

Kapı açıldığında ise, ortalıkta kimseler yoktur.

Sadece birkaç damla kan lekesi görülür yerde...

Başka da bir iz bulunamaz.

Bu son ayrılıktır. Mevlana yine aylarca süren bekleyişe, diyar diyar gezip aramaya başlar. Ama onu maddeten olmasa da manen kendinde bulduğunu şu dizelerle dile getirir:

?Beden bakımından ondan uzağız amma;

Cansız bedensiz ikimiz de bir nuruz;

İster O?nu gör, ister beni...

Ey arayan kişi! Ben O?yum, O da ben?

09 Şubat 2009 03:07

kanyazısı
Kapalı

KUŞUN ÖĞÜDÜ

31 Ocak 2009 13:54

Mesnevi Hikâyelerinden Dersler: 27

TUZAĞA DÜŞEN KUŞUN ÖĞÜDÜ

Birisi bir hileyle kuşun birini tuzağa düşürerek ya­kaladı. Kuş dile gelerek yalvardı:

"Ey ulu kişi sen bir çok öküzler, koyunlar yedin, develer kurban ettin. Bu dünyada onlarla bile doyma­dın, benimle mi doyacaksın. Eğer beni bırakırsan ben sana üç öğüt vereceğim ki bunlara uyarsan her müşkü­lün hallolur.

Birincisini elindeyken vereyim eğer beğenirsen beni bırakırsın. O zaman ikincisini şu dama konarken, üçün­cüsünü de şu ulu ağaçta söylerim," dedi.

Adam kuşu sıkı sıkıya tutarak:

-Haydi söyle bakalım eğer beğenirsem seni bırakı­rım.

Kuşcağız ilk öğüdünü söyledi:

-Olmayacak söze kim söylerse söylesin, inanma.

Adam kuşu bıraktı kuş uçarak damın saçağına kondu. İkinci öğüdünü söyledi:

-Geçmiş gitmiş şey, kaçmış fırsat için üzülüp ah vah etme, dedi. Biraz daha geriye çekilerek orada bulunan ulu ağaca kondu:

-Benim karnımda on bir dirhem ağırlığında paha bi­çilmez bir inci vardı eğer beni elinden kaçırmasaydın o şimdi senin olacaktı, dedi.

Bunu duyan adam ağlayıp inlemeye, saçını başını yolmaya başladı. Bu saçmalık karşısında kuş seslendi:

-Ben sana geçmiş gitmiş fırsat için ah vah edip üzül­me demedim mi? Madem fırsatı kaçırdın, neden üzülüp duruyorsun. Ya öğüdümü dinlemedin yahut da sağırsın. Ayrıca sana olmayacak şeye inanma demedim mi? Devam etti:

-Benim bütün ağırlığım üç dirhem, karnımda nasıl on bir dirhem ağırlığında inci bulunabilir!. Bunun üzeri­ne adam kendine geldi:

-Tamam söylediklerini iyice anladım. Haydi şimdi de üçüncü öğüdünü söyle bakalım," dedi. Kuş:

-Allah için o iki öğüdü güzelce tuttun da benden üçüncüsünü mü istiyorsun. Uykuya dalmış bilgisiz kişiye öğüt vermek, çorak toprağa tohum atmak gibidir. Aptallık ve bilgisizlik yırtığı yama tutmaz, diyerek uçup gitti. (Mesnevî, c. IV, beyit: 2245-2265)

AÇIKLAMA

?Üç öğüt? hikâyesi oldukça yaygındır. Demek ki kökü çok eskilere dayanmaktadır.

Hikâyedeki kuşun birinci öğüdü ?olmayacak söze inanma? şeklindedir. Dilimizde ?Kabul olmayacak duâya âmin denmez? şeklinde bir deyim de vardır. İlk nazarda her iki söz, her ne kadar hepimizin katıldığı ifâdelerse de, biliriz ki, insanoğlu olağan üstü şeylere meraklıdır. Bu merak ve tecessüs makul seviyede kalırsa ne âlâ. Aşırılığa kaçtığı durumda ise; ayağı yere basmayan, hayal dünyasında gezen, irrasyonellikten kurtulamayan bir tip ortaya çıkabilir.

Tabiat kanunları genellikle değişmeksizin süre gelir. İnanmış insana göre bu kanunları koyan ve yürüten Yüce Allah?tır. Bunlara, Allah?ın koyduğu kanun ve nizam demek olan ?sünnetullah? da denir.

Buna göre belli sebepler hep belli sonuçları doğurur. Tabiatta belli ölçüde bir determinizm vardır. Ateş yakar, su boğar. İnancımıza göre onlara yakma ve boğma özelliğini veren de Allah?tır. Allah dilerse özel bir sebeple, onların bu vasfını durdurabilir. Gazâlî peygamberlerin gösterdiği mûcizeleri bu anlayışla izah etmektedir. Velîlerin kevnî kerâmetlerini de buna dâhil edebiliriz.

Bize düşen epeyce bir yere kadar sebep-sonuç ilişkisini kabul etmek, sünnetullaha uymaktır. Ama bu arada bunların hepsinin üstünde küllî irâdenin bulunduğunu; onun da ?lâ yüs?el ammâ yef?al? (yaptığından dolayı sorgulanamaz) olduğunu hatırdan çıkarmamaktır.

*

Kuşun ikinci öğüdü ?geçmişe gam yeme, fırsatı kaçırınca boş yere üzülme? idi. Tasavvuf düşüncesindeki ?lâ fâile illallah?, ?rızâ? ve ?ibnü?l-vakt? gibi kavramlar bu konuya ışık tutar.

Evet fâil-i hakîkî, yâni gerçekte her şeyi yapan yaptıran Allah?tır. Olup bitenden şikâyet etmek, ah vah etmek O?ndan gafil olmak anlamına gelir. Bir isteğimizin gerçekleşmesi için elimizden gelen her şeyi yapmak görevimizdir. Daha ciddî bir görevimiz ise, sonuca râzı olmaktır. Bu sonuç bizim istemediğimiz yönde gelişse de şikâyet etmemek, hattâ hoşnutlukla karşılamaya çalışmak inanmış insanın özelliğidir.

Enes b. Mâlik anlatır: ?On yıl Resûlüllah?a hizmet ettim, onun yanında bulundum. Hiçbir gün bana yaptığım bir şey için neden yaptın, yapmadığım bir şey için de niçin yapmadın demedi.? (Tirmizî, birri 19) Ayrıca Peygamberimizin ?Olan bir şey için keşke olmasaydı, olmayan bir şey için de keşke olsaydı demediği? ifâde edilir.

Tasavvufta derin anlamlı bir ?zaman? anlayışı vardır. Bu konuda ?ibnül-vakt? diye ilgi çekici bir kavram doğmuştur. Dikkatli ve bilinçli insan, ibnül-vakt yâni vaktin çocuğu olmalıdır. Bunun anlamı şudur: Olgun insan vaktin çocuğudur, yâni geçmişi veya geleceği değil, sâdece içinde bulunduğu ânı düşünür ve onu en iyi şekilde değerlendirmeye çalışır. Geçen geçmiştir, gelecekten emin olamayız. Tek sermayemiz, şu içinde bulunduğumuz andır. Onu iyi değerlendirirsek ve her ana bu gözle bakarsak, kendiliğinden bütün zamanları dolu geçireceğiz demektir.

Bu, dinamik bir zaman anlayışıdır.?Her nefes son nefes olabilir.? Böyle düşünen kimse aktif, hareketli, gafletten ve tembellikten uzak, yapıcı ve gayretli insan olacaktır.

Geçen geçmiştir ân-ı müstakbelse mübhemdir

Hayâtından nasîbin bir şu geçmek isteyen demdir

Geçmişteki bir takım olumsuzluklar için aşırı şekilde üzülen kimse, bu üzüntü anlarını da boşa geçirmiş olur. Bu demek değildir ki geçmişten ders almayacağız, hatalarımızı tekrarlayıp duracağız. Hayır, kasıt o değildir. Denmek istenen boş yere ah vah edip üzülerek verimsizliğe yol açmaktır.

Prof. Dr. Mehmet DEMİRCİ

medeci42@yahoo.com

09 Şubat 2009 09:08

dede ali
Kapalı

sevmek zordur...kavuşması daha zor...

09 Şubat 2009 21:01

@ilya@
Kapalı

mevlana ve şems hakkında bu kadar geniş bir bilgi sunulduğu için teşekkür ederim.

Okurken mevlananın türbesi ve konyayı görmüş biri olarak oralar tekrar gözümde canlandı

20 Şubat 2009 21:34

ferruhzad

Etme...

Duydum ki bizi bırakmaya azmediyorsun, etme.

Başka bir yar, başka bir dosta meylediyorsun, etme.

Ey ay, felek harab olmuş, ziyan olmuş senin için

Bizi öyle harab, öyle ziyan ediyorsun, etme.

Ey, makamı var ve yokun üstünde olan kişi

Sen varlık sahasını öyle terk ediyorsun, etme.

Sen yüz çevirecek olsan, ay kapkara olur gamdan

Sen ayın da evini yıkmayı kastediyorsun, etme.

Şekerliğinin içinde zehir olsa dokunmaz bize

Sen zehri şeker, şekeri zehrediyorsun, etme.

Harama bulaşan gözüm, güzelliğinin hırsızı

Ey hırsızlığa da değen hırsızlık ediyorsun, etme.

Aşıklarla başa çıkacak gücün yoksa eğer

Aşka öyleyse ne diye hayret ediyorsun, etme.

İsyan et ey arkadaşım, söz söyleyecek an değil

Aşkın baygınlığıyla ne meşk ediyorsun, etme.

Mevlana...

23 Şubat 2009 23:57

gerçekçi olun
Kapalı

inanın bu aşkı bilmiyodum.nası bir şey anlamadım.hayal kırıklığına uğradım.aklım almıyo.doğrusu

06 Mart 2009 03:11

*KARAKARTAL*
Kapalı

Başlığı gördüm aklıma geldi. BAB'I ESRAR'ı okuyan var mı?

06 Mart 2009 22:51

dede ali
Kapalı

Ahmet ÜMİT...sordum yoktu,kitapçıda...:((

18 Eylül 2009 23:38

kurt bakışlı
Kapalı

Mevlana?da İnsan İlim ve Aşk

XIII. yüzyıl Türk-İslâm dünyasının büyük mutasavvıf şairi ve düşünürü Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî (1207-1273), Batı Türkistan'ın Belh şehrinde doğmuştur. Babası, bilginler sultanı (sultânü?l-ulemâ) olarak tanınan Muhammed Bahaeddin Veled'dir. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, Harezm ülkesine Moğol akınları başladığı yıllarda, hükümdarla arası açılan babasıyla birlikte, İran, Bağdat, Hicaz ve Şam yoluyla Anadolu'ya gelmiş, bir süre Karaman'da kaldıktan sonra Konya'ya yerleşmiştir (1228).

Seyyid Burhaneddin Tirmizi

Şems-i Tebrizî

Selahaddin Zerkubî

Hüsameddin Çelebi

ESERLERİ

Mesnevi

Divan-ı Kebir

Fihi-Mâfîh

Mektûbât

Mecâlis-î Seb'a

MEVLANA?DA İNSAN

?Alemden maksat insandır. İnsanın bir soluğu , bir cana değer;

Ondan düşen bir kıl , bir madene değer.

"Canında bir can var, o canı ara .

Beden dağında bir mücevher var , mücevherin

madenini ara ...

A yürüyüp giden sufi, gücün yeterse ara ;

Ama dışarıda değil , aradığını kendinde ara."

(Rubailer, 22-78)

Huy Değişir mi ?

Sende Nemrutluk var, ateşe atılma, atılacaksan da önce İbrahim ol. (Mesnevi I:1606)

Şu halde insan, doğuştan iyi ve kötü meziyetleri potansiyel olarak bünyesinde taşır. Eğer onu

eğitirsen topluma ve insanlığa faydalı yapabilirsin.

İnsan, varlığına değer veren bu cevheri aramakla sorumludur: ?Canında bir can var, o canı ara... Beden dağında bir mücevher var, o mücevherin madenini ara... A yürüyüp giden sûfî gücün yeterse ara; ama dışarıda değil, aradığını kendinde ara...? (Rubâîler, 205)

?Nur ve kemali artıran lokma, helal kazançtan elde edilen lokmadır.

İlim ve hikmet helal lokmadan doğar; aşk ve rikkat (gönül inceliği) helal lokmadan meydana gelir.?

?Birisinde yüzlerce faziletle beraber bir de hata bulunsa o hata, bir bitkinin sapı oranındadır. Terazide ikisini de beraber tartarlar. Çünkü bitki ve sap beden ve can gibi bağdaşmıştır.?

?Karşındakinde gördüğün suç, sendeki suçun cinsindendir. Önce o huyu kendi tabiatından atman gerek.Sendeki çirkin huy, sana onda göründü. O sana âdeta bir aynadır...?

Dostuyla hoş geçinen dostsuz kalmaz.

Müşteriyle iyi anlaşan iflas etmez.

Ay geceden ürkmediği için böyle parlak kaldı.

Gül de dikenle uyuştuğu için bu kokuyu elde etti.( Rubailer,211).

?Şarabı o içmiştir, sarhoşluğu siz ediyorsunuz.?

?Gönül kirden, süsten temizlenirse, Hak güneşinin nuru orada parıldar.? (Mesnevî, I:35 )

Neden en makbul hediye temiz bir gönül? Çünkü yere göğe sığmayan Hak Teala oraya nazar etmiş ve ?Oraya sığdım? buyurmuş. Hakk?ın güzelliğine ayna olmada güzel bir gönülden daha iyisi yok.

MEVLANA?DA İLİM

Ancak aşkla sevgiliye, Hakk'a bağlanan gönül muteberdir. (Mesnevi,I / 1853). Cebrail gibi, akıl ile insan Allah'a ulaşamaz; yarı yolda kalır. İnsanla Allah arası bir deniz mesafesi ise akıl bu denizde bir yüzücü, aşk ise bir gemidir. Yüzmek güzeldir ama uzun bir yolculuk için yeterli değildir. İnsan yüzerken yorulabilir, boğulabilir. Ama gemiye binen hedefine ulaşır. (Mesnevi IV/ 1423-27)

?Âlimin uykusu şüphesiz uyanıklıktır. Vay o cahillerle dost olan uyanık kişiye!? (Mesnevî, II:39)

İlim Hz. Süleyman?ın mührü gibidir, onunla bütün dünya insanın hükmü altına girer, dünya bir sûret, ilim ise onun canıdır. (Mesnevî, I:1071-72)

?İlmi eğer tenine kullanırsan yılan olur, gönlüne kullanırsan sana yâr olur.?

?Onun ilmi vardı ama imanının aşkı olmadığı için Âdem?de toprak suretinden başka bir şey göremedi.? (Mesnevî, VI:262)

?Gönül ehlinin ilimleri onları taşır, ten ehlinin ilimleri ise onlara yüktür.

İlim gönle aksederse yardımcı olur, ilim bedene yansırsa yük olur (Mesnevî,I, 3446-3447).?

İlmi olup ameli olmayanlar sadece ilim muhafızıdır, âlim değildir. (Mesnevî, III:3060)

Nefsinin isteklerine esir, rahatına düşkün, çabuk bıkan, kendine güveni olmayan, zahmetlere sabretmeyen, dünyalık peşinde koşan insanlar ilim sahibi olamazlar. (Mesnevî, III: Dîbâce)

Eğer çocuğa süt yerine ekmek verirsen ona iyilik etmiş olmazsın çünkü ekmek henüz onu yiyecek durumda olmayan zavallı çocuğu öldürür. Ama ne zaman ki dişleri çıkar, çocuk kendiliğinden ekmek istemeye başlar.?

İnsanlarla konuşurken kendi seviyelerine kapasitelerine göre ve anlayabileceği bir dille konuşunuz.

Şemsin sözleri et gibidir; Onu yemeğe kalkarsanız ölürsünüz ama o et bana dokunmaz. O halde o sözleri siz Şems?ten değil benden dinleyiniz. (Köpek Hikayesi)

İlmhâ-yı ehl-i dil hammalşan

İlmhâ-yı ehl-i ten ahmalşan

Gönül ehlinin ilmi sahibini taşıyan hamal gibidir. Tenperestlerin ilmi ise sahiplerinin sırtına yükten başka bir şey değildir.

Ey kardeş ! Miski tenine değil, kalbine sür. Münafık miski tenine sürer ruhu ise külhanın dibinde hor ve zelil bir durumdadır. Oysa seni insan yapan tarafın ruhun, kalbin, fikrin ve düşüncendir; geri kalan kısmın kemik ve kıldan ibarettir. Düşüncen gül ise sen gül bahçesisin, dikense külhanı doldurursun. Gülsuyu isen göğüs ve başlara sürülürsün, pis su olursan yerin malum. (2/12 )

Kim bu dünyada kuyruksuz, kulaksız ve karınsız bir aslan görmüştür.Cenab-ı Hak böyle bir şey yaratmadı...Ya canın bu kadar kıymetli olmasın ya da aslan dövmesi yaptırmaktan vazgeç. (1/118)

?Ey kardeş, iğnenin acısına sabret ki nefis kafirinin iğnesini kırasın.?

MEVLANA?DA AŞK

"Aşk, her ne şekilde açıklasam da anlatsam da onu tarifte insan dilsiz kalır.

Kalem, gerçi her şeyi yazar ama aşka gelince başı döner.

Akıl, aşkı anlatmada çamura batmış eşek gibidir. Aşkı ve aşıklığı yine aşk izah eder.

Güneşe delil, yine güneştir. Sana delil lazımsa, güneşten yüzünü çevirme." (Mesnevi, I/ 117-121)

-Aşk davadır, cefa da şahidi, şahidin yoksa davan düşer.

-Madem ki kafatasında aşk şarabı yok, git zenginlerin kapısında kâse yala.(Rubailer)

Aşk, denizleri çömlek gibi kaynatacak, dağları kum gibi ufalayacak, gökleri parça parça edip yeryüzünü titretecek güce sahiptir.

Gönlümüzdeki muhabbet ateşi cehennemin alevlerini söndürecek kadar güçlüdür.

Nice Hintli ve nice Türk?ün dili birdir de nice iki Türk birbirine yabancı gibidir.

Öyleyse yakınlık dili başka bir dildir.Gönül beraberliği, dil birliğinden daha iyidir.

Gönülden söz, işaret ve yazı olmadan yüz binlerce tercüman belirir. (Mesnevî, I, 1206-1208).?

SEMA

Yüce Yaratıcı?ya olan aşk ile harekete geçişini ve kulluğunu idrak edip ?İnsan- ı Kâmil? e doğru yönelişini ifâde eder.

Sema?, her birine ?selâm? adı verilen dört bölümden oluşur ve semâzenbaşı tarafından idâre edilir. Semâzenbaşı, semâzenlerin dönüşlerini kontrol ederek intizâmı temin eder.

I.Selâm : İnsanın hakikate doğmasıdır.

2. Selam: İnsanın yaratılışındaki nizamı, azameti müşahade ederek Allah?ın kudreti karşısında hayranlık duymasıdır.

III.Selâm bu hayranlık duygusunun aşka dönüşmesidir.

IV.Selâm ise insanın yaratılıştaki vazîfesine yani kulluğa dönüşüdür.

Selâm?ın başlaması ile ?postnişîn? yani şeyh efendi de hırkasını çıkarmadan ve kollarını açmadan sema? a girer. Postundan ?Sema? meydanının ortasına kadar dönerek gelir ve yine dönerek postuna gider. Buna ?Post Semâ?ı? denir.

Mutrıb ve semâzenlerin şeyh postunu selâmlayıp, semâhânede yerlerini almalarından sonra, şeyh efendi semâhâneye girer, mutrıb ve semâzenleri selâmlayıp posta oturur. Mutrıbdaki saz grubu asıl olarak neylerden oluşur. Bulunduğu takdirde bu heyete rebab, kanun, tanbur gibi diğer sazlar da ilâve edilir

Sema? Töreni, ?Nâ?t-ı Şerîf?le başlar. Semazen üstündeki siyah hırkayı çıkararak, sembolik olarak, hakikate doğar kollarını bağlayarak bir rakamını temsil eder

Bu naat ayakta ve sazsız okunur

Na?t?i, kudüm darbları izler. Bu Yüce Yaratıcı?nın kâinata ?ol? emridir.

İslâm inanışına göre Allah, insanın önce cansız bedenini yaratmış, sonra ona kendi ruhundan üfleyerek diriltmiştir. Na't?dan sonra yapılan ney taksimi işte bu ilâhî nefesi temsîl eder.

Taksimden sonra peşrevin başlaması ile şeyh efendi ve semâzenler, sema? meydanında sağdan sola doğru dârevî bir yürüyüşe başlarlar. Semâ? meydanını üç kez dolaşmaktan ibâret olan bu yürüyüşe?Devr-i Veledî?denir. Semâhânenin giriş kapısı ile tam karşıdaki kırmızı post arasında var olduğu kabul edilen bir çizgi, semâhâneyi iki yarım daireye böler. ?Hatt-ı istivâ? denilen bu çizgi, Mevlevîlerce kutsal sayılır ve aslâ üzerine basılmaz .

Üçüncü devrin sonunda şeyh efendinin posttaki yerini almasıyla Devr-i Veledî tamamlanır.

Dördüncü bölüm, Sultan Veled devridir. Bu, semazenlerin birbirine üç kere selam vererek, bir peşrevle dairevi yürüyüşüdür..

Şekilde gizli ruhun ruha selamıdır...Semâ meydanının sağ tarafından post hizasına gelen semâzen, Hatt-ı İstivâ?ya basmadan ve posta sırt çevirmeden dönerek karşıya geçer.

Böylece arkasından gelen semâzenle karşı karşıya gelir. Bir an göz göze gelen iki derviş, aynı anda öne doğru eğilerek birbirlerine baş keserler. Buna ?Mukâbele? denir

Bu devirler, şeyh denilen mânevî terbiyecinin rehberliğinde Mutlak Hakîkat?i ?İlm-el Yakîn? olarak bilişi, ?Ayn-el Yakîn? olarak görüşü, ?Hakk-al Yakîn? olarak da O?na erişi sembolize eder.

Şeyhin posttaki yerini almasıyla son taksim de sona erer ve Kur?an-ı Kerîm?den bir bölüm yani ?Aşr-ı Şerîf? okunur. Son dualar yapılır.

Allah?ın adı olan ?Hû? nidâları ile son selamlaşmalarla Semâ? Töreni sona erer.

Şeyh Efendi?den sonra semâzenler ve mutrıb da şeyh postunu selâmlayıp semâhâneyi terk ederler.

19 Eylül 2009 00:02

ayn-ı safa

hz. mevlana celaleddin-i rumi ve şems-i tebrizi arasındaki sevgiyi anlatır mı bilmem ama küçücük bir yazı da benden..

şems birgün kaybolmuş ortadan.

mevlana "şems" deyu deyu ağlar olmuş.

birgün uzun yoldan bir adam gelmiş.

"şemsi gördüm, şems'ten haberlerim var" demiş.

adam mevlana'nın huzuruna çıkmış

ve anlatmaya başlamış

ipe sapa gelmez tutarsız şeylermiş ama anlattıkları.

mevlana çıkartıp hırkasını vermiş adama

"anlamadın mı adam yalan konuşuyordu" demiş yanındakiler

niye hırkasını verdiğini merak ederek.

"ben" demiş

"yalan haberine hırkamı verdim"

"doğru olsaydı anlattıkları canımı verirdim"

19 Eylül 2009 00:07

kurt bakışlı
Kapalı

eyvallah ayn-ısefa...

haberin yalanlıgına hırka, dogruluguna can verilir...kaç kişi verir canını , sevdiğinden haber verene?

19 Eylül 2009 22:32

''EBRAR''
Kapalı

mevlana-şems aşkı ,gerçek aşk.

19 Eylül 2009 22:33

kurt bakışlı
Kapalı

eyvallah, öyle derin aşklara..

24 Eylül 2009 10:56

tarih34

Bize ne.özel ilişkiler kişileri ilgilendirir.Hemen bu ilişkiden dini bir motif çıkartılıyor ya neyse.

01 Ekim 2009 01:00

kurt bakışlı
Kapalı

ah aşk denilen illet, mevlanayı ,sevgili yolunda yok edip dirilttn yeniden...mevlanan ,senden sonra mevlana oldu vesselam..

20 Ekim 2009 02:09

dusunce251

Elbette dini motif vardır. mevlana da şemse de erkektir. bahsedilen aşk beşeri aşk değil(güzel göz yüz aşkı değil)daha çok kişilerin farkındalıklarını artıran, birbirlerine ayna olması,gözden gönülden ötelere açılan kapılardan geçmektir.

24 Ekim 2009 14:17

cilginturk71
Editor

Mevlana'ya göre sevgi ve aşk insanlık vasıflarındandır. Hayvanın bu kavramlardan haberi olmadığı gibi, bu duyguları yaşaması imkansızdır. O bu konudaki düşüncelerinin şöyle ifade etmiştir:

Sen aşık olmadıysan, sevgi nedir, bilmiyorsan;

Yürü git, ot otla; eşeksin sen(Mektuplar:95).

Aşksız yaşama ki, ölü olmayasın;

Aşkla öl ki diri olasın(Mektuplar:36).

Peygamberimizin yolu aşktır;

Aşk oğullarıyız biz, anamız aşktır.

A anamız, a beden elbisemizde gizlenen anamız,

A bizim kafir tabiatımız yüzünden gizlenmiş anamız(Rubailer: 18).

Kime aşk sırlarını öğrettilerse,

Ağzını diktiler, söz söyletmediler(Mektuplar:136).

Sen şehvetine aşk adını takmışsın,

Fakat şehvetten aşka dek uzun bir yol var...(Rubailer:29).

Aşk, büyükler için bal, çocuklar için süttür.

Aşk her gemiyi batıran istiap fazlası son yüktür(Mesnevi VI: 4032).

Aşk olmasaydı, varlık neden olurdu, ekmek nasıl olur da gelir, senin vücuduna katılırdı?(Mesnevi V:2012).

Zahitlik nedir? Kötü söylemeyi bırakmak.

Aşıklık nedir? kendi varlığından, benliğinden söz etmemektir(Mecalis-i Seba:60).

Aşk, kimseye niyazı ve ihtiyacı olmayan Hakk?ın vasıflarındandır. Ondan başkasına aşık olmak,geçici bir hevestir(Mesnevi VI:971).

Nur ve kemal, helal lokmadan doğar.

İlim ve hikmet, aşk ve merhamet helal lokma ile olur(Mesnevi I:1707).

Sonuç olarak Mevlana?ya göre aşk, dünyanın yaratılış sebebidir. Tanrı evreni sevgi yüzünden yaratmıştır. Nasıl ki, çocuğun bedeni sütsüz yaşayıp gelişemezse, ruhu da sevgisiz var olamaz.Yetişkinler içinse sevgi, bal gibi çok tatlı bir şeydir. Aşk Tanrı?nın vasıflarındandır. Ondan başkasına aşık olmak geçici bir hevestir. Tanrı aşkı ise ebedi olarak devam eder.Gerçek din sevgidir. Anamız babamız birbirine aşık oldu ki biz dünyaya geldik. Oysa gerçek

anamız Tanrı aşkıdır. Çünkü Tanrı peygambere olana sevgisi yüzünden evreni ve insanlarıyaratmıştır.

Mevlana?ya göre, gerçek aşk karşılıksız sevgidir, sevdiğin kişinin seni sevip sevmemesi önemli değildir. Ayrıca Mevlana?ya göre şehvet aşk değildir. Şehvetle aşka ulaşılmak istenirse çok uzun mesafelerin katedilmesi gerekir.

Mevlana?da İnsan:

Mevlana?ya göre Yüce Tanrı, kendi sanat ve sıfatını göstermek isteyince dünyayı yarattı. Kendi zatını göstermek isteyince de Adem?i yarattı(Eflaki II:103).

Ayrıntılı bilhi için: http://w3.gazi.edu.tr/~iarslan/mevlanaaskinsan.pdf

17 Mart 2010 21:55

arkideş efsanesi

bende böyle bir dost istiyorum

Toplam 23 mesaj